Η αφετηρία είναι απλή και αποτελεσματική. Ο Ζέλυρουθ βρίσκεται σε έναν άγνωστο τόπο χωρίς να γνωρίζει πώς έφτασε εκεί και, κυρίως, χωρίς να καταλαβαίνει τι ακριβώς είναι αυτός ο κόσμος που απλώνεται γύρω του. Από εκεί και πέρα, ο αναγνώστης γνωρίζει τα Strangelands σχεδόν παράλληλα με τον πρωταγωνιστή. Οι πληροφορίες έρχονται σταδιακά, οι απαντήσεις γεννούν καινούργιες ερωτήσεις και το αρχικό ζητούμενο της κατανόησης γρήγορα παραχωρεί τη θέση του σε κάτι πολύ πιο άμεσο. Την επιβίωση.

Και ο συγκεκριμένος κόσμος δεν κάνει τίποτα για να την κάνει εύκολη.

Στάχτη, ακραία καιρικά φαινόμενα, άγνωστα πλάσματα και μια διαρκής αίσθηση ότι κάτι έχει πάει ανεπανόρθωτα στραβά συνθέτουν ένα από τα δυνατότερα στοιχεία του βιβλίου. Ο Δάμτσιος δεν αφήνει το περιβάλλον να λειτουργήσει απλώς ως σκηνικό. Επανέρχεται συνεχώς σε μικρές λεπτομέρειες του τόπου, υπενθυμίζοντας στον αναγνώστη τη φύση του κόσμου στον οποίο βρίσκεται. Η στάχτη, η ερημιά και η απειλή δεν εμφανίζονται μόνο όταν τις χρειάζεται η πλοκή. Υπάρχουν σταθερά στο φόντο και δημιουργούν μια αρκετά πνιγηρή ατμόσφαιρα.

Το ενδιαφέρον είναι πως το Strangelands γεννήθηκε από το concept του ομότιτλου άλμπουμ των Silent Vortex, του metal σχήματος του ίδιου του Δάμτσιου. Αυτό από μόνο του εξηγεί σε έναν βαθμό γιατί το βιβλίο έχει τόσο ιδιαίτερη ταυτότητα. Δεν πρόκειται απλώς για μια ιστορία που συνοδεύτηκε από μουσική ή για ένα βιβλίο που δανείστηκε μερικές ιδέες από στίχους. Υπάρχει εξαρχής μια διαφορετική δημιουργική αφετηρία, καθώς ένα concept που είχε ήδη διαμορφωθεί μουσικά και στιχουργικά μεταφέρεται σε έναν άλλο αφηγηματικό χώρο και αποκτά χαρακτήρες, εικόνες, κοινωνίες και ιστορία.

Ίσως γι’ αυτό το αποτέλεσμα μοιάζει αρκετά διαφορετικό από όσα συναντάμε συνήθως στην ελληνική λογοτεχνία του φανταστικού. Υπάρχει μια συγκεκριμένη αισθητική πίσω από τον κόσμο και μια διάθεση να στηθεί κάτι παράξενο χωρίς να εξηγηθεί αμέσως. Το βιβλίο αφήνει τον αναγνώστη για αρκετό διάστημα να κινηθεί μέσα στην άγνοια του Ζέλυρουθ και αυτό λειτουργεί υπέρ του μυστηρίου.

Η κοσμοπλασία ξεδιπλώνεται με τον ίδιο τρόπο. Αντί να παρουσιαστεί εξαρχής ένα μεγάλο πακέτο πληροφοριών για το πού βρισκόμαστε, τι έχει συμβεί και ποιοι είναι οι κανόνες αυτού του τόπου, τα κομμάτια εμφανίζονται όσο προχωρά η ιστορία. Σταδιακά γίνεται αντιληπτό ότι κάτω από το παράξενο περιβάλλον υπάρχει ένα παρελθόν και μαζί του μια σειρά από προβλήματα που ξεπερνούν κατά πολύ την προσωπική περιπέτεια του πρωταγωνιστή.

Εκεί βρίσκεται και ένα ακόμη θετικό στοιχείο του βιβλίου. Πίσω από την περιπέτεια επιβίωσης υπάρχουν κοινωνικές προεκτάσεις που δεν αντιμετωπίζονται σαν ξεχωριστό κήρυγμα. Προκύπτουν μέσα από τον ίδιο τον κόσμο και όσα έχουν συμβεί σε αυτόν. Όσο ο Ζέλυρουθ πλησιάζει στην αλήθεια, τόσο η ιστορία απομακρύνεται από το απλό «πού βρίσκομαι και πώς θα φύγω;» και αποκτά μεγαλύτερο βάρος.

Οι χαρακτήρες είναι σχετικά λίγοι, κάτι που ταιριάζει πολύ στο μέγεθος και στη δομή του βιβλίου. Δεν υπάρχει προσπάθεια να γεμίσει ο κόσμος με δεκάδες πρόσωπα που τελικά δεν προλαβαίνουν να αποκτήσουν υπόσταση. Ο καθένας έχει συγκεκριμένο χώρο μέσα στην αφήγηση, με τον Μίλτον να αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική παρουσία και εκείνον που προσωπικά ξεχώρισα περισσότερο.

Σε ορισμένους διαλόγους, πάντως, η γραφή γίνεται λίγο πιο αναλυτική απ’ όσο θα ήθελα. Κάποιες κουβέντες θα λειτουργούσαν καλύτερα με μεγαλύτερη οικονομία, χωρίς όμως αυτό να αποτελεί ουσιαστικό πρόβλημα για την ανάγνωση.

Η δική μου μεγαλύτερη ένσταση βρίσκεται αλλού. Το βιβλίο χρησιμοποιεί αρκετές επιστημονικές αναφορές και ειδικότερες γνώσεις για να στηρίξει κομμάτια του κόσμου και της ιστορίας του. Καταλαβαίνω απόλυτα τη χρησιμότητά τους και σε αρκετές περιπτώσεις προσθέτουν αληθοφάνεια. Προσωπικά όμως είχαν ένα παράξενο αποτέλεσμα. Με έβγαζαν από την ιστορία.

Έπιασα αρκετές φορές τον εαυτό μου να σταματά την ανάγνωση και να αναρωτιέται αν αυτό που μόλις διάβασα έχει πραγματική επιστημονική βάση, αν αποτελεί προέκταση μιας υπαρκτής θεωρίας ή αν είναι καθαρή επινόηση του συγγραφέα. Από τη μία αυτό δείχνει ότι ο Δάμτσιος έχει δουλέψει αρκετά το συγκεκριμένο κομμάτι ώστε να δημιουργεί αυτή την αμφιβολία. Από την άλλη, για εμένα προσωπικά, ήταν ο βασικός λόγος που δεν κατάφερα να παραμείνω συνεχώς βυθισμένος στα Strangelands.

Και είναι ουσιαστικά ο λόγος που το βιβλίο χάνει το πέμπτο αστέρι.

Κατά τα άλλα, η έκτασή του το εξυπηρετεί πολύ. Δεν επιχειρεί να τραβήξει τεχνητά μια ιδέα για εκατοντάδες επιπλέον σελίδες και διατηρεί έναν καλό ρυθμό, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η εξερεύνηση αρχίζει να μετατρέπεται σε καθαρό αγώνα επιβίωσης. Υπάρχουν ανατροπές που αλλάζουν την αντίληψή μας για όσα έχουμε ήδη διαβάσει, χωρίς να χρειάζεται το βιβλίο να βασιστεί αποκλειστικά σε αυτές για να κρατήσει το ενδιαφέρον.

Το Strangelands είναι τελικά ένα αρκετά ιδιαίτερο ελληνικό science fiction βιβλίο. Έχει έναν ζοφερό κόσμο, ισχυρή ατμόσφαιρα, μυστήριο και μια κοσμοπλασία που αποκαλύπτεται με υπομονή αντί να παραδίδεται έτοιμη από τις πρώτες σελίδες. Κυρίως όμως έχει δική του ταυτότητα, κάτι που συνδέεται αναπόφευκτα και με την ασυνήθιστη μουσική αφετηρία του.

Για εμένα λειτούργησε επίσης ως πολύ καλή πρώτη γνωριμία με τον Γιώργο Δάμτσιο. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα παραγωγικό συγγραφέα, με αρκετά βιβλία και διαφορετικές κατευθύνσεις στη βιβλιογραφία του, και το Strangelands μου έδωσε έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο να δω τι έχει κάνει και στα υπόλοιπα έργα του.

Και για ένα πρώτο βιβλίο ενός συγγραφέα που διαβάζεις, αυτό από μόνο του είναι αρκετά σημαντικό.