Γιατί τελικά η Άνελιν δεν είναι μια ιστορία για τη μαγεία.

Είναι μια ιστορία για την αυτογνωσία.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία του βιβλίου.

Η συγγραφέας χρησιμοποιεί τη γλώσσα της φανταστικής λογοτεχνίας για να μιλήσει για κάτι βαθιά ανθρώπινο και διαχρονικό. Για εκείνη τη μακρά, επίπονη και συχνά επώδυνη διαδικασία μέσα από την οποία προσπαθούμε να καταλάβουμε ποιοι πραγματικά είμαστε. Όχι ποιοι θα θέλαμε να είμαστε. Όχι ποιοι πιστεύουν οι άλλοι ότι είμαστε. Αλλά ποιοι είμαστε όταν βρεθούμε μόνοι απέναντι στον εαυτό μας, χωρίς δικαιολογίες, χωρίς προσωπεία και χωρίς τις βολικές αφηγήσεις που συχνά χτίζουμε για να προστατεύσουμε τον εσωτερικό μας κόσμο.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε αρκετά σημεία του βιβλίου οι αναμνήσεις, η μνήμη και η αλήθεια λειτουργούν σχεδόν ως ζωντανές οντότητες. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποσπάσματα αναφέρει:

“Τα νερά της λίμνης είναι επικίνδυνα. Είναι θολά σαν τις μνήμες και όπως οι αναμνήσεις έτσι και αυτά μπορούν εύκολα να σε μαγέψουν, να σε παρασύρουν και τελικά να σε πνίξουν μέσα τους. Φώτισε τις μνήμες για να μη σε πνίξουν τα σκοτάδια τους και γίνε ένα με τα νερά της λίμνης.”

Διαβάζοντάς το, δύσκολα μπορεί κανείς να μην σταθεί στον συμβολισμό. Η λίμνη δεν είναι απλώς μια λίμνη. Τα νερά δεν είναι απλώς νερά. Πρόκειται για μια από τις πιο εύστοχες μεταφορές που συναντά κανείς μέσα στο βιβλίο. Οι μνήμες μας έχουν ακριβώς αυτή τη φύση. Μπορούν να μας καθοδηγήσουν, αλλά μπορούν και να μας φυλακίσουν. Μπορούν να μας διδάξουν, αλλά μπορούν και να μας κρατήσουν καθηλωμένους σε γεγονότα που έχουν περάσει προ πολλού. Και πολλές φορές όσο περισσότερο προσπαθούμε να τις αγνοήσουμε τόσο μεγαλύτερη δύναμη αποκτούν πάνω μας.

Η λύση που προτείνει η συγγραφέας δεν είναι η λήθη.

Δεν είναι η φυγή.

Δεν είναι η άρνηση.

Είναι η κατανόηση.

Η αποδοχή.

Η συμφιλίωση.

Πρέπει πρώτα να φωτίσεις τα σκοτεινά σημεία για να πάψουν να σε εξουσιάζουν.

Αυτή η ιδέα διαπερνά ολόκληρο το έργο και μετατρέπει την περιπέτεια σε κάτι πολύ περισσότερο από μια αλληλουχία γεγονότων. Μετατρέπει το ταξίδι των ηρώων σε μια πορεία προσωπικής μεταμόρφωσης. Και εδώ θεωρώ ότι βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της γραφής της Δανιήλ. Οι ήρωές της δεν εξελίσσονται επειδή αποκτούν περισσότερη δύναμη. Εξελίσσονται επειδή αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν αλήθειες που μέχρι εκείνη τη στιγμή απέφευγαν.

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα βρήκα τη διαχείριση του ίδιου του θέματος της δύναμης. Σε μεγάλο μέρος της σύγχρονης φανταστικής λογοτεχνίας η δύναμη παρουσιάζεται σχεδόν ως ανταμοιβή. Ως κάτι που πρέπει να αποκτηθεί. Ως το μέσο με το οποίο ο ήρωας θα ξεπεράσει τις δυσκολίες και θα επιβληθεί στους αντιπάλους του.

Στην Άνελιν τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα.

Καθώς διάβαζα, μου γεννήθηκε συνεχώς ένα ερώτημα:

Τι συμβαίνει όταν κάποιος αποκτήσει περισσότερη δύναμη από όση μπορεί να διαχειριστεί;

Η απάντηση του βιβλίου δεν δίνεται με θεωρίες αλλά με τους ίδιους τους χαρακτήρες. Οι πιο τραγικές φιγούρες του έργου δεν είναι εκείνοι που στερούνται δύναμης. Είναι εκείνοι που αφήνονται να καθοριστούν από αυτήν. Εκείνοι που πιστεύουν ότι μπορούν να τη χειριστούν χωρίς να πληρώσουν το αντίτιμο. Εκείνοι που συγχέουν τη δύναμη με την ανωτερότητα και την ικανότητα με το δικαίωμα επιβολής.

Πρόκειται για μια θεματική που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός fantasy μυθιστορήματος. Γιατί δεν αφορά μόνο μάγους και μαγικά πετράδια. Αφορά την εξουσία, τη φιλοδοξία, την αλαζονεία και τελικά την ανθρώπινη φύση. Αφορά όλους εκείνους τους ανθρώπους που κάποια στιγμή στη ζωή τους βρέθηκαν να κρατούν στα χέρια τους κάτι μεγαλύτερο από αυτό που μπορούσαν πραγματικά να διαχειριστούν.

Η συγγραφέας επιλέγει επίσης να μην παρουσιάσει τους χαρακτήρες της ως αψεγάδιαστα πρότυπα. Κανείς δεν μοιάζει να βαδίζει σε έναν απόλυτα φωτισμένο δρόμο. Όλοι κουβαλούν αμφιβολίες, φόβους, ελλείψεις και αδυναμίες. Και ακριβώς γι’ αυτό παραμένουν ανθρώπινοι, ακόμη και όταν περιβάλλονται από μαγεία και προφητείες.

Ιδιαίτερα ο Γκάεθ δεν παρουσιάζεται ως ο κλασικός εκλεκτός που γνωρίζει εξαρχής τον προορισμό του. Αντιθέτως, μεγάλο μέρος της διαδρομής του αφορά την κατανόηση του ίδιου του εαυτού του. Την προσπάθεια να ανακαλύψει τι είναι, τι μπορεί να γίνει και ποιο κομμάτι του παρελθόντος του οφείλει να αποδεχθεί για να προχωρήσει μπροστά. Αυτό δίνει στο έργο μια διάσταση που θυμίζει περισσότερο εσωτερικό οδοιπορικό παρά συμβατική περιπέτεια.

Παράλληλα, η κοσμοπλασία εξυπηρετεί τον σκοπό της ιστορίας χωρίς να την καταπίνει. Προσωπικά εκτιμώ ιδιαίτερα τα fantasy που δεν αισθάνονται την ανάγκη να σταματούν κάθε λίγες σελίδες για να παραδώσουν εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες στον αναγνώστη. Η Δανιήλ δείχνει εμπιστοσύνη τόσο στον κόσμο που έχει δημιουργήσει όσο και στον αναγνώστη της. Οι πληροφορίες αποκαλύπτονται σταδιακά και μόνο όταν πραγματικά χρειάζονται. Έτσι ο κόσμος της Άνελιν δεν παρουσιάζεται ως μια στατική κατασκευή αλλά ως ένας ζωντανός τόπος που αποκαλύπτεται βήμα βήμα μέσα από την αφήγηση.

Κάπου εδώ ίσως βρίσκεται και η ουσία του βιβλίου. Η συγγραφέας δεν χρησιμοποιεί τη φαντασία για να απομακρύνει τον αναγνώστη από την πραγματικότητα. Κάνει ακριβώς το αντίθετο. Χρησιμοποιεί τη φαντασία για να μιλήσει για την πραγματικότητα με έναν τρόπο που ίσως να ήταν αδύνατος μέσα από ένα καθαρά ρεαλιστικό μυθιστόρημα.

Για τις πληγές που κουβαλάμε.

Για τα κομμάτια του εαυτού μας που προσπαθούμε να κρύψουμε.

Για τις μνήμες που αρνούμαστε να κοιτάξουμε.

Για τη δυσκολία να αποδεχθούμε αυτό που είμαστε.

Και τελικά για εκείνη τη μεγάλη αναζήτηση που συνοδεύει κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από ηλικία, τόπο ή εποχή.

Να ανακαλύψει ποιος πραγματικά είναι.

Η Μαρία Δανιήλ ντύνει αυτή την αναζήτηση με μανδύες μάγων, αρχαία πετράδια, προφητείες και θυσίες. Όμως πίσω από όλα αυτά βρίσκεται μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία. Μια ιστορία που μιλά για τη συμφιλίωση με το παρελθόν, για την αποδοχή της αλήθειας και για τη δύσκολη πορεία προς την αυτογνωσία.

Και γι’ αυτό θεωρώ ότι το Άνελιν δεν απευθύνεται μόνο στους φίλους της φανταστικής λογοτεχνίας.

Απευθύνεται σε όλους όσοι έχουν δώσει –ή εξακολουθούν να δίνουν– εσωτερικούς αγώνες.

Σε όλους όσοι κάποια στιγμή βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις σκιές τους.

Σε όλους όσοι κατάλαβαν ότι η πιο δύσκολη μάχη δεν είναι εκείνη που δίνεται απέναντι σε έναν εχθρό.

Είναι εκείνη που δίνεται για να αποδεχθείς τον ίδιο σου τον εαυτό.