Κι όμως, μιλάμε για τον παππού δύο εκ των πλέον διάσημων μορφών της ελληνικής μυθολογίας, του Οδυσσέα και του Ιάσονα, έναν περίφημο κλέφτη και γιο του Ερμή. Ο Μιχαήλ Σιδηρόπουλος παίρνει αυτόν τον σχετικά παραμελημένο χαρακτήρα και χτίζει γύρω του μια ολοκληρωμένη περιπέτεια ενηλικίωσης, επιβίωσης, εκδίκησης και τελικά αναζήτησης της οικογένειας και της προσωπικής του ταυτότητας.

Γνωρίζουμε τον Αυτόλυκο από μικρό παιδί, όταν ακόμη ζει μαζί με τη μητέρα του στη Λιλαία. Η απώλειά της θα τον αφήσει ουσιαστικά μόνο του και η αρπαγή της οικογενειακής του περιουσίας θα ολοκληρώσει την καταστροφή όσων μέχρι τότε θεωρούσε δεδομένα. Αναγκάζεται να μεγαλώσει στο περιθώριο, να μάθει να επιβιώνει και να χρησιμοποιεί την κλοπή όχι απλώς ως τρόπο ζωής αλλά ως εργαλείο που του επιτρέπει να συνεχίσει να υπάρχει.

Αυτή είναι και η βάση πάνω στην οποία χτίζεται ο χαρακτήρας του. Ο Αυτόλυκος είναι κλέφτης και το βιβλίο δεν προσπαθεί να το ωραιοποιήσει ή να το κρύψει. Ταυτόχρονα όμως έχει έναν δικό του, αρκετά σαφή κώδικα. Δεν είναι κάποιος που θα στραφεί εναντίον του απλού ανθρώπου για προσωπικό όφελος. Αντίθετα, όταν έρχεται αντιμέτωπος με κατάχρηση εξουσίας ή αδικία, είναι πολύ πιθανότερο να βρεθεί απέναντι σε εκείνον που την προκαλεί.

Κάπου εκεί μου έβγαλε έντονα ένα feeling Ρομπέν των Δασών. Όχι επειδή ο Σιδηρόπουλος προσπαθεί να μετατρέψει τον Αυτόλυκο σε κάποιον αψεγάδιαστο λαϊκό ήρωα, αλλά επειδή η παρανομία του συνυπάρχει με μια αντίληψη περί δικαιοσύνης. Μπορεί να κινείται έξω από τους κανόνες, αλλά δεν είναι αδιάφορος για το ποιος πληρώνει τις συνέπειες των πράξεών του.

Και φυσικά παραμένει παιδί του Ερμή.

Η σχέση του με το θεϊκό στοιχείο είναι από τα ενδιαφέροντα κομμάτια της ιστορίας, ακριβώς επειδή οι θεοί δεν αντιμετωπίζονται σαν μακρινές, αφηρημένες παρουσίες. Επεμβαίνουν, επηρεάζουν και ορισμένες φορές καταστρέφουν ανθρώπινες ζωές με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει από την ίδια την ελληνική μυθολογία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο ίδιος ο Ερμής και η σχέση που αναπτύσσεται με τον γιο του, μέσα από την οποία ο θεός αποκτά μια πολύ πιο ανθρώπινη πλευρά.

Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του Αυτόλυκου έχει και η εκπαίδευσή του. Η περίοδος δίπλα στον γηραιό Πάτροκλο είναι από τα σημεία που απόλαυσα περισσότερο, καθώς βλέπουμε τον χαρακτήρα να αποκτά σταδιακά τις ικανότητες που αργότερα θα τον καθορίσουν. Δεν γεννιέται έτοιμος ήρωας, πολεμιστής ή θρυλικός κλέφτης. Κάνει λάθη, εμφανίζει ανωριμότητα και χρειάζεται χρόνο για να καταλάβει τόσο τις δυνατότητές του όσο και τον άνθρωπο που θέλει τελικά να γίνει.

Πέρα όμως από τον ίδιο τον Αυτόλυκο, εκεί που θεωρώ ότι ο Σιδηρόπουλος κάνει εξαιρετική δουλειά είναι στην παρουσίαση της εποχής.

Δεν βρισκόμαστε στην Ελλάδα που συνήθως έχουμε στο μυαλό μας όταν ακούμε τη λέξη «αρχαιότητα». Δεν υπάρχουν εδώ η κλασική Αθήνα και η εικόνα που έχει διαμορφωθεί μέσα από τους ιστορικούς χρόνους. Βρισκόμαστε στον κόσμο όπου τοποθετούνται οι ίδιοι οι μυθολογικοί ήρωες, σε μια Ελλάδα πολύ πιο άγρια, κατακερματισμένη και επικίνδυνη.

Το ωραίο είναι πως αυτή η εποχή δεν παρουσιάζεται μέσα από ατελείωτες πληροφορίες. Τη βλέπουμε μέσα από τη ζωή των ανθρώπων. Τι τρώνε, τι φορούν, πώς ταξιδεύουν, πώς εκπαιδεύονται, πώς πολεμούν, πώς λειτουργεί ένα νοικοκυριό, πώς διαφέρει ένας τόπος από τον επόμενο. Καθώς ο Αυτόλυκος μετακινείται σε διαφορετικές περιοχές, αλλάζουν μαζί του οι άνθρωποι, τα έθιμα και οι συνθήκες που συναντά.

Και κυρίως όλα αυτά γίνονται χωρίς αρχαιολατρία και προγονοπληξία.

Για εμένα αυτό είναι πολύ σημαντικό σε ένα σύγχρονο ελληνικό βιβλίο που καταπιάνεται με την ελληνική μυθολογία. Ο Σιδηρόπουλος δεν αντιμετωπίζει την εποχή σαν κάτι ιερό που πρέπει διαρκώς να θαυμάζουμε. Την αντιμετωπίζει ως τον πραγματικό χώρο μέσα στον οποίο πρέπει να λειτουργήσει η ιστορία του. Οι άνθρωποι πεινούν, κλέβουν, πολεμούν, αδικούν, αγαπούν, φοβούνται τους θεούς και προσπαθούν να επιβιώσουν. Και αυτό κάνει τον κόσμο πολύ πιο ενδιαφέρον από μια εξιδανικευμένη αναπαράσταση της αρχαιότητας.

Αντίστοιχα λειτουργεί και η γλώσσα. Η γραφή παραμένει σύγχρονη και εύκολη στην ανάγνωση, χωρίς ο συγγραφέας να προσπαθεί να κάνει τους χαρακτήρες του να μιλούν σαν να έχουν ξεπηδήσει από αρχαίο κείμενο. Υπάρχουν λέξεις και εκφράσεις που δίνουν το απαραίτητο χρώμα στην εποχή, αλλά ο βασικός κορμός παραμένει άμεσος και προσιτός.

Η ιστορία από εκεί και πέρα έχει τη δομή ενός μεγάλου quest. Ο Αυτόλυκος ξεκινά έχοντας χάσει σχεδόν τα πάντα και η προσπάθεια να ανακτήσει όσα του ανήκουν σταδιακά τον οδηγεί πολύ πιο μακριά από τον αρχικό του στόχο. Ταξιδεύει, εκπαιδεύεται, συγκρούεται, γνωρίζει ανθρώπους και βρίσκεται μπλεγμένος σε καταστάσεις που ξεπερνούν την προσωπική του εκδίκηση. Και πίσω από όλα αυτά υπάρχει σταθερά η έννοια της οικογένειας. Όχι μόνο ως δεσμός αίματος, αλλά ως ανάγκη να ανήκεις κάπου.

Αν έχω μία ουσιαστική ένσταση, αυτή αφορά τον ρυθμό σε συγκεκριμένα σημεία. Υπήρξαν στιγμές που ένιωσα ότι η ιστορία κάλπαζε περισσότερο απ’ όσο χρειαζόταν. Αυτό φαίνεται τόσο γεωγραφικά, όταν μέσα σε σχετικά λίγες σελίδες ο Αυτόλυκος καλύπτει μεγάλες αποστάσεις και βρίσκεται από τον τόπο του μέχρι τη Θράκη, όσο και χρονικά. Ιδιαίτερα προς τη λύση της βασικής ιστορίας, θα ήθελα λίγο περισσότερο χώρο ώστε όσα είχαν χτιστεί προηγουμένως να ολοκληρωθούν με μεγαλύτερη άνεση.

Δεν είναι κάτι που χαλάει την περιπέτεια, αλλά είναι από εκείνες τις περιπτώσεις όπου θα προτιμούσα πραγματικά το βιβλίο να είχε μερικές σελίδες παραπάνω.

Από την άλλη, δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι έχουμε δει το τέλος αυτού του κόσμου. Σε δύο-τρία σημεία ένιωσα πως ο Σιδηρόπουλος αφήνει επίτηδες μικρά δολώματα. Αναφορές, πρόσωπα και καταστάσεις που μπορούν πολύ εύκολα να αποτελέσουν αφετηρία για νέες ιστορίες μέσα στην ίδια μυθολογική περίοδο. Αν πράγματι υπάρχει τέτοια πρόθεση, έχει ήδη αφήσει αρκετά για να τσιμπήσουμε.

Το Αυτόλυκος ο Κλέφτης είναι τελικά μια περιπέτεια που εκμεταλλεύεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από τον ίδιο τον πρωταγωνιστή της. Η ελληνική μυθολογία διαθέτει εκατοντάδες χαρακτήρες των οποίων οι ιστορίες βρίσκονται στη σκιά των γνωστότερων ηρώων και αυτό σημαίνει ότι υπάρχει τεράστιος χώρος για νέες αφηγήσεις χωρίς να χρειάζεται να ξαναδιαβάσουμε για πολλοστή φορά τις ίδιες ιστορίες.

Ο Σιδηρόπουλος βρήκε έναν από αυτούς τους χαρακτήρες και του έδωσε τη δική του περιπέτεια. Έναν κλέφτη με θεϊκή καταγωγή, αρκετή πονηριά, προσωπικό κώδικα και πολύ δρόμο μπροστά του μέχρι να γίνει ο άνθρωπος που η μυθολογία θυμάται ως παππού του Οδυσσέα.

Και προσωπικά, τώρα που τον γνώρισα, θα ήθελα να ξανασυναντήσω τον Αυτόλυκο.

Μια τελευταία αναφορά αξίζει και στην έκδοση που έχω στα χέρια μου. Πρόκειται για τη συλλεκτική hardcover μορφή του βιβλίου και το αποτέλεσμα είναι πραγματικά πολύ ποιοτικό. Σε ένα βιβλίο που βασίζεται τόσο στην περιπέτεια και στην αίσθηση ενός παλιού μυθολογικού κόσμου, μια τόσο προσεγμένη φυσική έκδοση του ταιριάζει απόλυτα.