Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίζεται ένα σύνθημα σε έναν τοίχο. Δεν πρόκειται για κάποια μεγάλη στρατιωτική νίκη ούτε για μια οργανωμένη επανάσταση. Είναι μόνο λίγες λέξεις και μια υπογραφή, ο Κόκκινος Πίθηκος. Αυτό αρκεί για να αλλάξει κάτι στην ψυχολογία των κατοίκων. Η ελπίδα επιστρέφει όχι επειδή υπάρχει ακόμη βεβαιότητα σωτηρίας, αλλά επειδή κάποιος τόλμησε να αμφισβητήσει ανοιχτά το καθεστώς. Από εκείνο το σημείο, ο Κόκκινος Πίθηκος παύει να είναι μόνο ένα άγνωστο πρόσωπο και γίνεται σύμβολο. Η σημασία του δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ταυτότητά του, αλλά από το γεγονός ότι δίνει στους καταπιεσμένους έναν λόγο να σηκώσουν ξανά το κεφάλι.

Την αποκάλυψη της ταυτότητάς του αναλαμβάνει η Σοφί, μια νεαρή δημοσιογράφος που έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα εξαιτίας του Ιού. Η έρευνά της δεν περιορίζεται σε μια επαγγελματική αποστολή. Όσο πλησιάζει στην αλήθεια, τόσο περισσότερο αναγκάζεται να κοιτάξει το δικό της παρελθόν και να αντιμετωπίσει πράγματα που είχαν μείνει θαμμένα. Αυτό κάνει τη Σοφί πιο ενδιαφέρουσα από μια τυπική ηρωίδα που κυνηγά μια αποκάλυψη. Η πορεία της είναι ταυτόχρονα εξωτερική και προσωπική. Αναζητά τον Κόκκινο Πίθηκο, αλλά παράλληλα προσπαθεί να καταλάβει ποια είναι η ίδια μέσα σε έναν κόσμο που της έχει αφαιρέσει σχεδόν τα πάντα.

Η Πέτροβα δεν στηρίζει ολόκληρο το βιβλίο πάνω στην πρωταγωνίστριά της. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες δεν υπάρχουν απλώς για να τη βοηθούν ή να τη δυσκολεύουν. Έχουν δικές τους ανάγκες, δικούς τους φόβους και διαφορετικούς τρόπους να προσαρμόζονται στη βία του συστήματος. Άλλοι συμβιβάζονται για να επιβιώσουν, άλλοι προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τη νέα τάξη πραγμάτων και κάποιοι διατηρούν ψήγματα ανθρωπιάς ακόμη κι όταν όλα γύρω τους έχουν σαπίσει. Ο Συνταγματάρχης είναι ίσως η χαρακτηριστικότερη περίπτωση. Δεν είναι ένας κακός φτιαγμένος με τις πιο εύκολες αποχρώσεις. Η παρουσία του προκαλεί διαρκώς αμφιβολία, επειδή οι πράξεις του δεν επιτρέπουν στον αναγνώστη να τον τοποθετήσει άνετα σε μία μόνο κατηγορία.

Αυτό το ηθικό γκρίζο ταιριάζει απόλυτα με τον κόσμο του βιβλίου. Η κοινωνική θέση, ο φόβος και η ανάγκη μετατρέπουν τους ανθρώπους σε κάτι διαφορετικό από αυτό που πίστευαν ότι ήταν. Αξιοπρεπείς χαρακτήρες εξευτελίζονται για ένα πιάτο φαγητό ή για λίγη προστασία, ενώ πρόσωπα που συμμετέχουν ενεργά στην καταπίεση δείχνουν στιγμές τρυφερότητας ή ενοχής. Η συγγραφέας δεν τους αθωώνει, αλλά προσπαθεί να δείξει πώς λειτουργεί ένας άνθρωπος όταν όλες οι επιλογές του είναι βρόμικες.

Η κοινωνική διάσταση του μυθιστορήματος είναι από τα πιο δυνατά του σημεία. Ο Ιός είναι η αφορμή, όχι ο μοναδικός εχθρός. Η πραγματική απειλή βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η εξουσία διαχειρίζεται τον φόβο. Το Συνδικάτο δεν χρειάζεται να πείσει τους πάντες ότι είναι δίκαιο. Αρκεί να τους κρατά φοβισμένους, πεινασμένους και απομονωμένους. Οι ζώνες, οι απαγορεύσεις, η άνιση πρόσβαση στα φάρμακα και η πλήρης υποβάθμιση της ανθρώπινης ζωής δημιουργούν ένα καθεστώς στο οποίο η επιβίωση έχει γίνει προνόμιο.

Η σύνδεση με όσα ζήσαμε τα χρόνια της πανδημίας είναι αναπόφευκτη, αλλά το βιβλίο δεν λειτουργεί ως απλή μεταφορά εκείνης της περιόδου. Παίρνει γνώριμες φοβίες και τις μεταφέρει σε ένα πιο ακραίο πλαίσιο. Η απομόνωση, η αβεβαιότητα, η απώλεια και ο έλεγχος των μετακινήσεων γίνονται τα θεμέλια μιας κοινωνίας όπου οι ανισότητες έχουν πάρει επίσημη μορφή. Αυτό είναι που κάνει τη δυστοπία του πειστική. Δεν βασίζεται σε κάτι εντελώς ξένο, αλλά σε καταστάσεις που ο αναγνώστης μπορεί να αναγνωρίσει και να φανταστεί να χειροτερεύουν.

Η αφήγηση κινείται γρήγορα και δεν επιβαρύνεται με μεγάλες παρεκβάσεις. Τα κεφάλαια προχωρούν με σταθερό ρυθμό, οι αποκαλύψεις έρχονται συχνά και το μυστήριο γύρω από τον Κόκκινο Πίθηκο παραμένει ενεργό. Υπάρχουν, ωστόσο, σημεία όπου αυτή η ταχύτητα λειτουργεί εις βάρος της ανάπτυξης. Ορισμένες σκηνές θα κέρδιζαν αν είχαν περισσότερο χώρο, ειδικά όταν αφορούν αποφάσεις που αλλάζουν την κατεύθυνση ενός χαρακτήρα ή της ίδιας της πλοκής. Κάποιες πληροφορίες δίνονται απότομα, ενώ αλλού η αφήγηση εξηγεί περισσότερο από όσο χρειάζεται. Παράλληλα, ο ίδιος ο Ιός θα μπορούσε να είχε αποκτήσει σαφέστερο υπόβαθρο, καθώς παραμένει περισσότερο ένας μηχανισμός που έφερε την κοινωνική κατάρρευση παρά μια πλήρως αναπτυγμένη απειλή.

Η γραφή της Πέτροβα είναι απλή, ευθεία και οπτική. Οι εικόνες της Γκρι Περιοχής, οι Χώροι Κάθαρσης και η Κόκκινη Περιοχή αποδίδονται χωρίς περιττό στολισμό, αλλά με αρκετή λεπτομέρεια ώστε να δημιουργούν δυσφορία. Δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει με δύσκολες λέξεις. Προτιμά να αφήσει τις καταστάσεις να μιλήσουν. Αυτή η επιλογή βοηθά τη ροή και κάνει το βιβλίο προσιτό ακόμη και σε αναγνώστες που δεν έχουν ιδιαίτερη σχέση με τη δυστοπική επιστημονική φαντασία.

Μέσα στη σκληρότητα του κόσμου υπάρχει χώρος για έρωτα, φιλία, επιθυμία και τρυφερότητα. Αυτά τα στοιχεία δεν ακυρώνουν το σκοτάδι ούτε το κάνουν πιο εύπεπτο. Αντίθετα, τονίζουν πόσα έχουν να χάσουν οι χαρακτήρες. Όταν η καθημερινότητα έχει περιοριστεί στον φόβο και στην πείνα, μια στιγμή οικειότητας αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Η Πέτροβα χρησιμοποιεί αυτές τις σχέσεις για να υπενθυμίσει ότι η επανάσταση δεν ξεκινά πάντα από κάποια πολιτική ιδεολογία. Μπορεί να ξεκινήσει από την ανάγκη να προστατεύσεις έναν άνθρωπο ή από την άρνηση να δεχτείς ότι η ζωή σου δεν έχει καμία αξία.

Ο «Κόκκινος Πίθηκος» είναι ένα γρήγορο δυστοπικό μυθιστόρημα με έντονο κοινωνικό και πολιτικό υπόβαθρο, μυστήριο και χαρακτήρες που δεν είναι φτιαγμένοι από ένα μόνο υλικό. Έχει αδυναμίες στην ανάπτυξη ορισμένων σκηνών και αφήνει κάποιες πλευρές του κόσμου του λιγότερο φωτισμένες απ’ όσο θα ήθελα. Παρ’ όλα αυτά, ο πυρήνας του είναι ισχυρός. Μιλά για τη χρήση του φόβου ως εργαλείο εξουσίας, για το πόσο εύκολα η κοινωνία αποδέχεται την απανθρωπιά όταν αυτή παρουσιάζεται ως αναγκαίο μέτρο και για τη δύναμη που μπορεί να αποκτήσει ένα σύμβολο όταν οι άνθρωποι δεν έχουν τίποτε άλλο να κρατηθούν.

Το τέλος αφήνει ανοιχτές διαδρομές και την αίσθηση ότι η ιστορία αυτού του κόσμου δεν έχει ολοκληρωθεί. Αυτό που μένει περισσότερο, όμως, δεν είναι μόνο η απορία για την επόμενη κίνηση του Κόκκινου Πίθηκου. Είναι η σκέψη ότι κανένα αυταρχικό σύστημα δεν φοβάται περισσότερο τα όπλα από τη στιγμή που οι άνθρωποι παύουν να πιστεύουν πως είναι μόνοι.