- Αν ο κόσμος της Συνέχειας μπορούσε να συνοψιστεί σε μια προειδοποίηση προς το παρόν μας, ποια θα ήταν αυτή;
Ας μη χρησιμοποιούμε αλόγιστα το φως της τεχνολογίας για να δούμε μέσα στο σκοτάδι· ας ψάξουμε μέσα σε αυτό με τα μάτια και τη λογική μας. - Η επιστημονική φαντασία συχνά λειτουργεί σαν καθρέφτης του μέλλοντος. Για εσένα είναι περισσότερο προφητεία, εργαλείο κατανόησης ή πράξη αντίστασης;
Οι προφητείες είναι πεδίο των προφητών και των αγίων. Πιστεύω πως κανένας συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας δε φιλοδοξεί/ησε να γίνει κάτι από αυτά τα δύο. Ίσως γι’ αυτό και δεν έχω εκλάβει κανένα έργο επιστημονικής φαντασίας ως καθρέφτη του μέλλοντος. Για εμένα είναι, πρωτίστως, εργαλείο κατανόησης της πραγματικότητας του σήμερα. Όταν οι παθογένειες του παρόντος τοποθετούνται σε έναν φανταστικό ή σε έναν πιθανά μελλοντικό κόσμο, τότε μπορούμε να τις δούμε με ουδετερότητα και αντικειμενικότητα, ως εξωτερικοί παρατηρητές, χωρίς να θιχτούμε και να υψώσουμε τοίχους άρνησης. Έτσι, τα όποια μηνύματα, βρίσκουν τον τρόπο να διεισδύσουν μέσα μας, να κάνουν τη δουλειά τους και να μας χτυπήσουν καμπανάκια για το σήμερα. Αργά ή γρήγορα, συνειδητοποιούμε πως αυτό το έργο μιλάει για τις παθογένειες του πραγματικού μας κόσμου. Κι αφού τις εντοπίσουμε μπορεί να λειτουργήσει και ως πράξη αντίστασης ενάντια σε ό,τι τις προκαλεί, ώστε να τις διορθώσουμε. Δε λένε πως το πρώτο βήμα είναι να κατανοήσεις τι πάει στραβά; - Οι κοινωνίες που περιγράφεις μοιάζουν να βρίσκονται πάντα στο μεταίχμιο, ανάμεσα στην κατάρρευση και στη μεταμόρφωση. Πιστεύεις ότι η ανθρωπότητα αλλάζει μόνο όταν φτάνει στο χείλος;
Η ανθρωπότητα έχει αλλάξει ανά τους αιώνες, προς το καλύτερο, και δε νομίζω πως έχει φτάσει πότε στο χείλος. Άρα, ακόμη κι εγώ που είμαι από τη φύση μου απαισιόδοξη, δεν το πιστεύω αυτό. Σίγουρα αν φτάσει στο χείλος δε θα έχει άλλη επιλογή παρά να μεταμορφωθεί· δεν ξέρω αν θα ήθελα να το ζήσω αυτό. Αν δε δούμε την ακραία αυτή περίπτωση της κατάρρευσης, κι ανατρέξουμε σε ιστορικές στιγμές που έγιναν σημαντικές κοινωνικές αλλαγές, πάντα προηγήθηκαν ακραίες καταστάσεις και μικρές ή μεγάλες επαναστάσεις. Όταν κάποιος αισθάνεται ότι «καλά είναι κι έτσι τα πράγματα», ή όταν πραγματικά είναι όλα καλά ή έστω υποφερτά, τότε δεν έχει κανέναν λόγο να ξοδέψει τη σύντομη ζωούλα του για να διεκδικήσει την αλλαγή, τη βελτίωση. Από την άλλη, δεν ξέρω και καμία κοινωνική αλλαγή να χαρίστηκε χωρίς να αγωνιστούν κάποιοι γι’ αυτή. Ας πούμε πως ως άνθρωποι χρειαζόμαστε deadlines για να δράσουμε, δεν είναι απόλυτα κακό αυτό. - Στις σελίδες της Συνέχειας πλανάται κάτι από την αμφιβολία για την ίδια τη φύση της πραγματικότητας, μια αίσθηση που θυμίζει τις σκιές που άφησε ο Philip K. Dick στη λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας. Υπήρξε για εσένα ένας σιωπηλός συνοδοιπόρος σε αυτό το ταξίδι;
Συνειδητά όχι, γιατί έχω διαβάσει μόνο το ηλεκτρικό πρόβατο, κι αυτό πριν από χρόνια. Όμως, είχα την τύχη να μεγαλώνω με αρκετά μεγαλύτερούς μου αδερφούς (να κάνουμε και μια έμμεση αναφορά στον Όργουελ μη ζηλέψει με τον Ντικ), που ως έφηβοι παρακολουθούσαν ανελλιπώς ,στις δεκαετίες 80-90, όλες εκείνες τις σπουδαίες δυστοπικές, μετά-αποκαλυπτικές, σκοτεινές, urban, speculative ταινίες επιστημονικής φαντασίας της εποχής. Ανάμεσά τους, φυσικά, και το blade runner. Κι εγώ επιτρεπόταν να τις δω, άσχετα με το αν ήμουν τριών ή πέντε. Σε μία τέτοια εύπλαστη ηλικία είναι λογικό να μου εντυπωθεί πως έτσι πρέπει να είναι η μυθοπλασία, με σκοτεινά ανασφαλή σημεία. Κι αφού ξεκίνησα στην παιδική ηλικία να γράφω, η πληροφορία αυτή έγινε αμέσως πρακτική που πιθανώς επηρεάζει ακόμη το ύφος μου. Ας πούμε πως είμαι το αποτέλεσμα ενός κοινωνικού πειράματος. - Η προσωπική σου διαδρομή στον ακτιβισμό για τα δικαιώματα των αναπήρων ανθρώπων έχει διαμορφώσει την κοσμοθεωρία σου; Πώς μετασχηματίζεται αυτή η εμπειρία όταν περνά μέσα από τη μυθοπλασία;
Θα ήταν πιο ακριβές αν αντιστρέφαμε τα βελάκια. Δηλαδή, εν αρχή εγένετο η μυθοπλασία στη ζωή μου. Αυτή μου διαμόρφωσε την κοσμοθεωρία, ότι όλα είναι πιθανά, κι ότι για να γίνει κάτι χρειάζεται μια αρχή, μια μέση, μία περιπέτεια που πρέπει να ακολουθηθεί, κι ένα τέλος με αποτέλεσμα. Ότι η διαδρομή απαιτεί προσπάθεια, θυσίες, απώλειες, μελετημένα βήματα. Ότι στην πορεία μας θα σταθούν, ως εμπόδια ή ως υποστηρικτές, χαρακτήρες που προέρχονται από άλλους κόσμους, με διαφορετικά ζητούμενα, που πρέπει να τους κατανοήσουμε και να αλληλοεπιδράσουμε. Ο ακτιβισμός ήρθε πολύ αργότερα, στα τριάντα, με την κοσμοθεωρία που μου διαμόρφωσαν αυτά τα «εξελιγμένα παραμύθια», γι’ αυτό και τα αποτελέσματα της δράσης μου είναι κινηματογραφικά, δηλαδή ή θριαμβευτικά, ή δραματικά. Πιστεύω πως όταν πάψω να είμαι ενεργή στον ακτιβισμό, τότε αυτές οι εμπειρίες θα έχουν τον χρόνο να καθίσουν μέσα μου, να ωριμάσουν, να φιλτραριστούν και να μετασχηματιστούν σε μυθοπλασία. Προς το παρόν, προσπαθώ να περιορίζω την όποια αμφίδρομη επιρροή, αλλά αν κρίνω από την ερώτησή σου, μάλλον δεν τα έχω καταφέρει. - Στα δυστοπικά τοπία της λογοτεχνίας συχνά αναζητούμε μια σπίθα ελπίδας. Πού κρύβεται αυτή η σπίθα στη Συνέχεια;
Στην αξιοπιστία. Αν πρέπει «να αγαπήσουμε» τις μηχανές για ένα τους χαρακτηριστικό, αυτό είναι η αξιοπιστία τους. Ακόμα και μια μηχανή πρωτόγονης τεχνολογίας, για όσο είναι λειτουργική είναι αξιόπιστη. Κάνει μια συγκεκριμένη δουλειά, με συγκεκριμένο τρόπο, σε συγκεκριμένο χρόνο, και με τα ίδια δεδομένα επιστρέφει πάντα το ίδιο σωστό αποτέλεσμα, άσχετα με το ποιος ζητάει το αποτέλεσμα και υπό ποιες συνθήκες. Σε αυτό το προτέρημά τους, συγκριτικά με τους ανθρώπους, ήθελα να επικεντρωθώ στη Συνέχεια. Ακόμη κι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη κάνει την τεχνολογία αναξιόπιστη, το ότι η αναξιοπιστία προκύπτει από συγκεκριμένες διεργασίες, μπορεί να ελεγχθεί και να προβλεφθεί από τον άνθρωπο, επομένως θα εξακολουθεί να είναι αξιόπιστα αναξιόπιστη, που μάλλον είναι κάπως καλύτερο από τη μη προβλέψιμη αναξιοπιστία των ανθρώπων. Η Συνέχεια έχει την απάντηση στο αν μπορούμε να κρατηθούμε από αυτή την ελπίδα. - Πιστεύεις ότι η τεχνολογία θα είναι τελικά απελευθερωτική δύναμη για την ανθρωπότητα ή απλώς ένας ακόμη μηχανισμός εξουσίας;
Ως τις μέρες μας, η τεχνολογία είναι απελευθερωτική δύναμη, τουλάχιστον προς την κατεύθυνση της εξέλιξης, κι αυτού του τύπου την ευημερία, που επέλεξε η ανθρωπότητα να ακολουθήσει. Άρα, δε βρίσκω λόγο γιατί να μη συνεχίσει να είναι. Για να γίνει μηχανισμός εξουσίας, πρέπει κάποιοι άνθρωποι να το θελήσουν, αλλά είναι καλύτερα να μην πούμε περισσότερα εδώ που συναντηθήκαμε· η κατάσταση είναι ευμετάβλητη και κανείς, άνθρωπος ή μηχανή, δεν είναι ακόμα απόλυτα ασφαλής. - Η γραφή σου κινείται ανάμεσα στην πολιτική σκέψη και τη λογοτεχνική φαντασία. Είναι για σένα δύο διαφορετικοί κόσμοι ή δύο όψεις της ίδιας μάχης;
Όλα τα ζητήματα που με απασχολούν, η καταπίεση, η βία, οι διακρίσεις, τα δικαιώματα των ανθρώπων και των ζώων, το περιβάλλον, έχουν πολιτική διάσταση, που την εκφράζω μέσω της λογοτεχνικής φαντασίας γιατί με αυτόν τον τρόπο μπορώ. Άλλοι μπορούν μέσω της ποίησης, της ζωγραφικής, της μουσικής. Και για μένα το μέσο έχει ένα εύρος, μπορεί να είναι λυρικό παραμύθι, δυστοπική επιστημονική φαντασία, ή ακόμη και χιουμοριστική, όμως πάντα υπάρχει ένα (ή περισσότερα) πολιτικό ζήτημα. Όσο απαραίτητο είναι για εμένα να υπάρχει αρχή, μέση και τέλος σε μια ιστορία, άλλο τόσο είναι να πραγματεύεται κάτι σημαντικό. Επομένως το ένα είναι ο κόσμος, το μήνυμα, και το άλλο ο φορέας του μηνύματος. - Το μέλλον που φαντάζεσαι στο βιβλίο σου είναι σκληρό αλλά όχι απελπισμένο. Ποιο στοιχείο πιστεύεις ότι θα καθορίσει τελικά την πορεία της ανθρωπότητας: η δύναμη των συστημάτων ή η ανθεκτικότητα των ανθρώπων;
Στη Συνέχεια χρειάστηκαν και τα δύο για να καθορίσουν μια συνέχεια, καλό είναι όμως να βασιζόμαστε στις δικές μας δυνάμεις, τις ανθρώπινες, για κάτι τόσο σημαντικό. - Αν μπορούσες να αφήσεις μία μόνο φράση μέσα στα ερείπια ενός κόσμου που αλλάζει, μια φράση που θα διάβαζαν οι άνθρωποι του μέλλοντος, ποια θα ήταν;
«Αν είσαι εδώ και το διαβάζεις αυτό, τότε όλα καλά.»
Επίλογος
Η πόλη είχε αρχίσει να αλλάζει χρώμα.
Κάπου πίσω από τα σύννεφα, το φως επέστρεφε αργά, σαν να θυμόταν τον δρόμο του. Οι οθόνες έσβηναν μία μία και η πλατεία άρχισε να γεμίζει ξανά με φωνές.
Ίσως έτσι ξεκινούν πάντα οι νέες εποχές. Όχι με θόρυβο, αλλά με μια μικρή μετατόπιση της πραγματικότητας.
Αποχαιρέτησα την Αντωνία Τρικαλιώτη με την αίσθηση πως η λέξη συνέχεια δεν αφορά μόνο μια ιστορία ή ένα βιβλίο.
Αφορά την ίδια τη δυνατότητα του κόσμου να ξαναγραφτεί.
Και καθώς απομακρυνόμουν από την πλατεία, σκέφτηκα πως, όσο υπάρχουν άνθρωποι που επιμένουν να φαντάζονται το μέλλον διαφορετικό, η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ.
Απλώς συνεχίζεται.