Μετά την έκρηξη του progressive rock στα ’70s και πριν το power metal των ’90s, υπήρξε μια δεκαετία όπου οι μουσικές αναφορές στον Tolkien δεν εξαφανίστηκαν. Απλώς έγιναν πιο διακριτικές, πιο υπόγειες και συχνά πιο πειραματικές.
1980: The Return of the King (Animated Film Soundtrack) – Maury Laws
Μετά το The Hobbit του 1977, η συνέχεια της ιστορίας μεταφέρθηκε και πάλι στη μικρή οθόνη με το The Return of the King. Ο Maury Laws συνέθεσε μια μουσική που ακολουθεί τη λογική του animation της εποχής, με έντονα αφηγηματικό χαρακτήρα και μελωδίες που υπηρετούν την ιστορία. Αν και απέχει αισθητά από την κινηματογραφική αισθητική που θα καθιέρωνε αργότερα ο Howard Shore, αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό κεφάλαιο στην πρώιμη μουσική παρουσία της Μέσης-Γης. Αγαπημένο προσωπικό κομμάτι το “Leave Tomorrow Till It Comes”
1981: Sally Oldfield – Songs of the Quendi
Η Sally Oldfield, γνωστή για τον συνδυασμό folk, new age και progressive στοιχείων, εμπνεύστηκε από τους Ξωτικούς του Tolkien δημιουργώντας το Songs of the Quendi. Αντί για επικές αφηγήσεις, το έργο επιλέγει μια πιο αιθέρια και λυρική προσέγγιση, αποδίδοντας μουσικά την ατμόσφαιρα και την πνευματικότητα των Eldar. Όταν πρωτοάκουσα τον δίσκο νόμιζα ότι ήταν ένα πραγματικό ξωτικό που τραγουδάει. Βάλε το Night Theme ή όποιο άλλο θες και θα καταλάβεις.
1981: Cirith Ungol – Frost and Fire
Το αμερικανικό συγκρότημα Cirith Ungol πήρε το όνομά του από το ορεινό πέρασμα που οδηγεί στη φωλιά της Shelob, ένα από τα πιο σκοτεινά μέρη της Μέσης-Γης. Δεν είναι από τα αγαπημένα μου συγκροτήματα (κάνε μου μήνυση) αλλά ούτε και το πρώτο τους άλμπουμ, Frost and Fire (1981), δεν είναι θεματικά αφιερωμένο στον Tolkien, η ίδια η επιλογή του ονόματος αξίζει να αναφέρω ότι αποκαλύπτει τη βαθιά επιρροή του συγγραφέα στη φαντασία του συγκροτήματος. Με τον επικό ήχο του, το heavy metal άρχισε πλέον να γίνεται ένα νέο πεδίο όπου ο κόσμος του Tolkien μπορούσε να βρει έκφραση, προαναγγέλλοντας όσα θα ακολουθούσαν τη δεκαετία του ’90.
1982
Δεν εντοπίζεται κάποια ιδιαίτερα σημαντική ή ευρέως γνωστή Tolkien-inspired κυκλοφορία αυτή τη χρονιά. Οι αναφορές στη Μέση-Γη παραμένουν κυρίως διάσπαρτες και περιορισμένες.
1983: Ensio Kosta – Music of Middle-earth
Αν ο Bo Hansson έδωσε στη Μέση-Γη τη φωνή του progressive rock, ο Ensio Kosta προσπάθησε να την προσεγγίσει μέσα από τη συμφωνική μουσική. Το Music of Middle-earth δεν στηρίζεται στην ένταση ή στον ηρωισμό, αλλά στην ατμόσφαιρα. Είναι ένας δίσκος που σε προσκαλεί να περπατήσεις στη Μέση-Γη αντί να παρακολουθήσεις τις μάχες της, θυμίζοντας πως η μεγαλύτερη δύναμη του Tolkien βρισκόταν πάντοτε στον ίδιο τον κόσμο που δημιούργησε. Αγαπημένο τραγούδι το The Riders of Rohan, ίσως το πιο “μεταλ” κομμάτι στον δίσκο.
1984: Cirith Ungol – King of the Dead
Αν και οι Cirith Ungol είχαν ήδη δηλώσει την αγάπη τους για τον Tolkien μέσα από το ίδιο τους το όνομα, στο δεύτερο άλμπουμ τους συμπεριέλαβαν και το τραγούδι “Cirith Ungol”. Οι αναφορές παραμένουν περισσότερο ατμοσφαιρικές παρά αφηγηματικές, όμως δείχνουν ότι η Μέση-Γη είχε πλέον αποκτήσει μια σταθερή θέση στον κόσμο του επικού heavy metal.
Οι Running Wild δεν μου αρέσουν ιδιαίτερα (κάνε μου κι άλλη μήνυση!) όμως με το “Mordor”, αξίζει να πούμε ότι δεν πρόκειται απλώς για έναν τίτλο εμπνευσμένο από τον Tolkien, αλλά για μία από τις πρώτες άμεσες αναφορές της ευρωπαϊκής metal σκηνής στη μυθολογία της Μέσης-Γης, προαναγγέλλοντας την έκρηξη των Tolkien-inspired συγκροτημάτων που θα ακολουθούσε τη δεκαετία του ’90. Εδώ στρέφουν το βλέμμα τους στο πιο σκοτεινό βασίλειο της Μέσης-Γης, αποτυπώνοντας μέσα από τον επιθετικό ήχο τους την αίσθηση του φόβου, της καταπίεσης και της διαρκούς απειλής που χαρακτηρίζει τον κόσμο του Sauron.
1985: Attacker – “Battle at Helm’s Deep”
Για αρκετά χρόνια, το progressive rock ήταν ο φυσικός τόπος συνάντησης της μουσικής με τον Tolkien. Στα μέσα όμως της δεκαετίας του ’80, αυτή η σχέση άρχισε να αλλάζει. Οι Attacker, με το Battle at Helm’s Deep, έδειξαν ότι η έμπνευση από τη Μέση-Γη είχε αρχίσει να περνά και στο heavy metal. Δεν ήταν απλώς ένας τίτλος δανεισμένος από τον Tolkien·ήταν ένα ακόμη σημάδι ότι μια νέα γενιά μουσικών ετοιμαζόταν να κάνει τον κόσμο του δικό της. Αγαπημένο μου τραγούδι το ομώνυμο.
1986: Mantas – “Lothlorien”
Λοιπόν, το Lothlórien είναι ίσως το τελευταίο μέρος που θα περίμενε κανείς να συναντήσει μέσα από έναν μουσικό των Venom. Κι όμως, ο Mantas απέδειξε ότι ο κόσμος του Tolkien μπορούσε να εμπνεύσει ακόμη και καλλιτέχνες που είχαν ταυτιστεί με τον πιο σκοτεινό ήχο του heavy metal. Δεν πρόκειται για μια μεγάλη συμφωνική σύνθεση ούτε για ένα concept album. Είναι όμως μια ακόμη ψηφίδα στο μουσικό ταξίδι της Μέσης-Γης, που εκείνη την περίοδο άρχιζε να απλώνεται σε ολοένα και περισσότερα μουσικά είδη.
Να πούμε ότι το “Lothlorien” κυκλοφόρησε σε μια συλλογή κασέτας με τίτλο Powertrax το 1986 και όχι σε προσωπικό άλμπουμ. Γι’ αυτό είναι τόσο δυσεύρετο σήμερα και σπάνια εμφανίζεται σε δισκογραφίες. Η ύπαρξή του επιβεβαιώνεται κυρίως από ακαδημαϊκές μελέτες για τις Tolkien αναφορές στο metal, οι οποίες αναφέρουν ρητά ότι ο Jeff “Mantas” Dunn ηχογράφησε το κομμάτι “Lothlorien” για την κασέτα Powertrax.
1986: English Dogs – “Middle Earth” (Where Legend Began)
Το “Middle Earth” των English Dogs δεν προσπαθεί να μεταφέρει τον αναγνώστη στις σελίδες του Tolkien. Αντίθετα, χρησιμοποιεί τη Μέση-Γη ως ένα σύμβολο ενός κόσμου όπου το φως και το σκοτάδι συγκρούονται διαρκώς. Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, ήταν πλέον φανερό ότι η φαντασία του Tolkien δεν ενέπνεε μόνο τους μουσικούς του progressive rock. Είχε αρχίσει να αφήνει το αποτύπωμά της σε ολόκληρη τη metal σκηνή. Η μουσική τους παντρεύει την metal με το punk ή αλλιώς σαν να ακούς τους πρώτους δίσκους των Iron Maiden με ταχύτητα. Θα μπορούσε βέβαια να είναι και οι Megadeth να παίζουν progressive.
1988: Johan de Meij – Symphony No. 1 “The Lord of the Rings”
Εδώ θα πω – όσο κι αν αγαπώ την rock/metal – ότι είναι από τα σημαντικότερα γεγονότα ολόκληρης της δεκαετίας του ’80! Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη μουσική αναφορά στον Tolkien. Είναι η πρώτη μεγάλη συμφωνική σύνθεση αφιερωμένη εξ ολοκλήρου στον κόσμο του The Lord of the Rings. Ο Ολλανδός συνθέτης Johan de Meij δούλεψε πάνω στη συμφωνία από το 1984 έως το 1987, ενώ η πρεμιέρα της πραγματοποιήθηκε το 1988 στις Βρυξέλλες. Αποτελείται από πέντε μέρη, αφιερωμένα στους Gandalf, Lothlórien, Gollum, Journey in the Dark και Hobbits. Αργότερα τιμήθηκε με το διεθνές βραβείο Sudler και καθιερώθηκε ως ένα από τα σημαντικότερα έργα για συμφωνική μπάντα του 20ού αιώνα. Πολλά χρόνια πριν οι κινηματογραφικές μουσικές του Howard Shore χαράξουν τη δική τους ιστορία, ο de Meij απέδειξε ότι ο κόσμος του Tolkien μπορούσε να σταθεί ισάξια και στη μεγάλη συμφωνική παράδοση. Αγαπημένο μέρος το Gollum μακράν.
1988: Run for the Night” – Blind Guardian
Έλα, πες την αλήθεια. Αυτός είναι ο λόγος που άνοιξες το άρθρο από την αρχή.
Με το ντεμπούτο τους άλμπουμ, Battalions of Fear, οι Blind Guardian άνοιξαν το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο της σχέσης τους με τον κόσμο του Tolkien. Το “Majesty”, μαζί με τα “By the Gates of Moria” και “Gandalf’s Rebirth”, αποκάλυψαν ότι η Μέση-Γη δεν αποτελούσε μια περιστασιακή έμπνευση, αλλά έναν κόσμο στον οποίο το συγκρότημα θα επέστρεφε ξανά και ξανά. Λίγα χρόνια αργότερα, οι Γερμανοί πρωτοπόροι του power metal θα καθιερώνονταν ως το σημαντικότερο συγκρότημα που εμπνεύστηκε από το έργο του J.R.R. Tolkien. Οι πρώτες αυτές συνθέσεις μπορεί να ήταν ακόμη αναζητήσεις, όμως προμήνυαν τη δημιουργική πορεία που θα κορυφωνόταν μία δεκαετία αργότερα με το Nightfall in Middle-Earth – ένα άλμπουμ που, μεταξύ μας, μάλλον αξίζει ένα άρθρο μόνο του.
Η δεκαετία του ’80 δεν ανήκε αποκλειστικά στον Tolkien. Αντίθετα, έμοιαζε με μια περίοδο αναμονής. Οι αναφορές ήταν λιγότερες, διάσπαρτες και προέρχονταν από διαφορετικούς μουσικούς κόσμους – από το progressive rock και το folk μέχρι το heavy metal και τη συμφωνική μουσική. Κι όμως, κάτω από αυτή τη φαινομενική ηρεμία, κάτι άρχιζε να γεννιέται. Οι Blind Guardian είχαν ήδη κάνει τα πρώτα τους βήματα, ο Johan de Meij απέδειξε ότι η Μέση-Γη μπορούσε να σταθεί ακόμη και στη συμφωνική παράδοση, και μια νέα γενιά μουσικών ετοιμαζόταν να ανακαλύψει τον κόσμο του Tolkien. Αν τα ’70s ήταν η πρώτη σπίθα και τα ’80s η σιωπή πριν από την καταιγίδα, τότε η δεκαετία του ’90 θα άλλαζε τα πάντα. Και κάπου εκεί, η ιστορία του Tolkien στη μουσική θα έπαυε να αποτελεί μια σειρά από μεμονωμένες αναφορές και θα μετατρεπόταν σε ολόκληρο μουσικό κίνημα. Τα λέμε λοιπόν στο επόμενο άρθρο όπου θα ανακαλύψουμε – καλύψουμε την δεκαετία του 90. Και είναι μεγάλη η λίστα…