Γεια σας φίλοι μου για ακόμη μια φορά από τη στήλη μας, «Από το Πηγάδι του Μίμιρ».
Σήμερα θα ασχοληθούμε με ένα υπερφυσικό πλάσμα. Όχι κάποιο κακόβουλο ον, ή κάποιο τέρας, όπως ασχοληθήκαμε στα προηγούμενα άρθρα, αλλά για ένα αθάνατο ον, ένα θεϊκό ζώο, το οποίο μάλιστα έχει και όνομα. Μιλάμε φυσικά για την Heidrun, μια κατσίκα, της οποίας ο ρόλος είναι να προμηθεύει με άφθονο υδρόμελι τους πολεμιστές.
Το ίδιο το όνομα Heiðrún είναι πιθανόν σύνθετο. Το πρώτο συνθετικό, heið, σημαίνει διαύγεια ή λαμπρότητα. Το δεύτερο, rún, παραπέμπει σε μυστικό, σε απόκρυφη γνώση. Ένα «λαμπερό μυστικό» για μια κατσίκα που παράγει υδρόμελι ακούγεται παράδοξο, αλλά τέτοιες ασυμμετρίες ανάμεσα σε όνομα και λειτουργία εμφανίζονται συχνά στις νορδικές πηγές.
Για να γίνω λίγο πιο συγκεκριμένος, φανταστείτε την Βαλχάλα, την πολεμική αίθουσα του Όντιν, η οποία βρίσκεται στο κόσμο των θεών, της Άσγκαρντ. Η Αίθουσα αυτή, έχει 540 πόρτες, για να χωράνε όλοι οι πολεμιστές που επιλέγονται να πολεμήσουν στη τελική σύρραξη (Ράγκναροκ). Η κάθε πόρτα δε είναι τόσο πελώρια, που μπορούν να περάσουν ταυτόχρονα 840 επίλεκτοι πολεμιστές, οι οποίοι στη παλαινορβηγική γλώσσα έχουν το πολύ όμορφο όνομα, Άινχεριαρ (Einhjerjer). Η αρχιτεκτονική δε της αίθουσας, είναι φαντασμαγορική: Τα δοκάρια της αίθουσας είναι φτιαγμένα από λόγχες, ενώ η στέγη είναι στρωμένη με ασπίδες. Πάνω στα τραπέζια βρίσκονται απλωμένοι θώρακες από πανοπλίες.
Για να εισέλθουν οι πολεμιστές στην Βαλχάλα, πρέπει να περάσουν πρώτα από μια πολύ αρχαία πύλη, τόσο αρχαία, που κανείς δε θυμάται πώς…κλειδώνει. Η πύλη αυτή ονομάζεται Valgrind και πέραν από την εντυπωσιακή περιγραφή της, δεν φαίνεται να διαδραματίζει κάποιο συγκεκριμένο ρόλο στην όλη ιστορία.
Και πάλι βέβαια, εξαιτίας των αποσπασματικών πηγών, μπορεί ο ρόλος της να χάθηκε στο χρόνο. Όλοι αυτοί οι πολεμιστές ασφαλώς, έχουν…ανάγκες.
Θέλουν να φάνε, να πιουν και να γλεντήσουν.
Για το φαγητό φροντίζει ο κάπρος Sæhrímnir: κάθε βράδυ ο μάγειρας Andhrímnir τον σφάζει και τον μαγειρεύει στο καζάνι Eldhrímnir, και κάθε πρωί ο Sæhrímnir ξαναγεννιέται. Τα δύο πλάσματα, ο Sæhrímnir και η Heidrun, λειτουργούν ως ζεύγος, το ένα ως αέναη τροφή και η άλλη ως αέναο ποτό για τους πολεμιστές της Βαλχάλα.
Τι καλύτερη λύση λοιπόν, η λύση στο πρόβλημα προμήθειας αλκοόλ, να προέρχεται από έναν ανεξάντλητο τροφοδότη. Μάλιστα, η ιδέα της κατσίκας που προμηθεύει αγόγγυστα το προϊόν των μαστών της σε γενναίους, έχει και έναν άμεσο συσχετισμό με τη «δική μας» Αμάλθεια, την νύμφη – αίγα που ήταν ο τροφός του Δία.
Το πολύ όμορφο αυτό μυθικό μοτίβο δεν έχει μείνει απαρατήρητο από την ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, και συγκεκριμένα από τον Ernest Abel, ο οποίος στο έργο του Intoxication in Mythology, κάνει μνεία στο συγκεκριμένο γεγονός, παραλληλίζοντας άμεσα τις δύο μορφές. Για τη Heidrun, δεν μας δίδεται από τις πηγές συγκεκριμένη γενεαλογία, δε γνωρίζουμε δηλαδή ποιοι ήταν οι γονείς της ή οι απώτατοι προπάτορές της.
Φαίνεται να είναι ένα πλάσμα συνυφασμένο με το χώρο και τον σκοπό τον οποίο υπηρετεί και η μόνη επιπρόσθετη πληροφορία που μπορεί να αντλήσει κανείς, είναι η σκωπτική αναφορά που γίνεται από την Hyndla, ποίημα Hyndluljod, ότι η Freja παρομοιάζεται με αυτήν, εν είδει προσβολής.
Η Hyndluljóð είναι ένα ποίημα της Ποιητικής Έδδας στο οποίο η Hyndla αντιπαρατίθεται στη θεά Freyja. Η επιλογή είναι στοχευμένη: να συγκρίνεις μια θεά της αγάπης και της γονιμότητας με ένα κτηνοτροφικό ζώο, στο πλαίσιο μιας κοινωνίας όπου η σεξουαλική συμπεριφορά των γυναικών επιδεχόταν αυστηρή κοινωνική κρίση, αποτελεί υπολογισμένη επίθεση.
Η Heidrun, τρέφεται από τα φύλλα του δέντρου Laeradr, το οποίο συχνά ταυτίζεται με το Ιερό Κοσμικό δέντρο Yggdrasil και από τους μαστούς της, ρέει τόση ποσότητα υδρομελιού, έτσι ώστε κάθε μέρα γεμίζει ένα πολύ μεγάλο δοχείο.
Και όχι, στις πηγές δεν αναφέρεται το μέγεθος του δοχείου. Είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι είναι τόσο μεγάλο, έτσι ώστε να μπορεί να ικανοποιήσει τουλάχιστον 800 πολεμιστές.
Ο Laeradr εμφανίζεται αποκλειστικά στο ποίημα Grimnismal της Ποιητικής Έδδας και σε κανένα άλλο κείμενο. Η ταύτισή του με το Yggdrasil στηρίζεται κυρίως στη λειτουργική του θέση στην αφήγηση, καθώς δεν υπάρχει πουθενά κάποια άλλη, ανεξάρτητη περιγραφή του.
Οι βασικές πηγές που έχουμε για την Heidrun, είναι το ποίημα Grimnismal της Ποιητικής Έδδας και η Πεζή Έδδα του Σνόρρι, και συγκεκριμένα το κεφάλαιο Gylfaginning.
Αν γνωρίζετε παλαιονορβηγικά, μπορείτε να μελετήσετε απευθείας τις πηγές!
Αν όχι, ρίξτε μια ματιά στο βιβλίο μου «Η Σκανδιναβική Έντα σε πεζό λόγο», στο οποίο έχω μεταφέρει όλη τη Ποιητική Έδδα σε μια μοναδική πεζή αναδιήγηση. Μέχρι την επόμενη φορά,