Ο Τόλκιν, ως γνωστόν, ήταν φιλόλογος και μάλιστα ένας εκ των πλέον επιφανών του αιώνα μας. Δίδαξε επί δεκαετίες στην Οξφόρδη την παλαιά και τη μέση αγγλική γλώσσα και γραμματεία. Οι γλώσσες αυτές, υπήρξαν σημαντική επιρροή για το έργο του σε ονοματολογικό και όχι μόνο επίπεδο. Ας σημειώσουμε εδώ κάποιες ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Ο Θέοντεν (Théoden), βασιλιάς του Ρόχαν στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, εμφανίζεται πολλές φορές μέσα στο κείμενο σε κλητική προσφώνηση, ως Théoden King. Η φράση ακούγεται επίσημη και αρχαιοπρεπής. Αν κάποιος προσεγγίσει το ζήτημα από τη σκοπιά της παλαιοαγγλικής γλώσσας, το κουβάρι ξετυλίγεται.
Το όνομα Théoden ανάγεται στο παλαιοαγγλικό þēoden, το οποίο το Λεξικό Bosworth-Toller Anglo-Saxon Dictionary αποδίδει ως «prince, king», ήτοι άρχοντας ή βασιλιάς, και το χαρακτηρίζει λέξη σχεδόν αποκλειστικά ποιητική. Η λέξη αναλύεται και περαιτέρω. Το πρώτο μέρος είναι το þēod, δηλαδή ο λαός ή το έθνος, και ακολουθεί η κατάληξη -en, η οποία από μόνη της δεν σημαίνει «βασιλιάς» ή «άρχοντας», σχηματίζει όμως ορισμένα αρσενικά ουσιαστικά. Το ίδιο λεξικό ορίζει το þēoden ως τον αρχηγό ενός þēod και παραπέμπει, για τον τρόπο του σχηματισμού, στο παράλληλο ζεύγος dryhten (άρχοντας) και dryht (ακολουθία πολεμιστών). Το συγκεκριμένο σχήμα το συναντούμε και σε άλλες γερμανικές γλώσσες, με το γοτθικό þiudans, το παλαιοσαξονικό thiodan και το παλαιοσκανδιναβικό þjóðann, όλα τα οποία σημαίνουν «βασιλιάς».
Πίσω από το όνομα αυτό λοιπόν, κρύβεται η ιδέα του αρχηγού ενός λαού.
Όσον αφορά τη χρήση της λέξης, το þēoden ανήκει στο λεξιλόγιο της ηρωικής ποίησης. Στο Beowulf επανέρχεται ως προσδιορισμός βασιλιάδων και ηγεμόνων, με τις φράσεις þēoden Scyldinga, τον άρχοντα των Σκυλδιγκών, και Wedera þēoden, τον άρχοντα των Γεατών (η μετάφραση δική μας). Για έναν αναγνώστη που γνώριζε παλαιοαγγλικά, επομένως, η φράση Théoden King είχε ήδη μια παράξενη ηχώ, καθώς το όνομα λέει το ίδιο πράγμα με τον τίτλο. Το αποτέλεσμα πλησιάζει στο «King King».
Εδώ προστίθεται και το μεταφραστικό παιχνίδι που στήνει ο Τόλκιν καθ’ όλη την έκταση του έργου του. Στο κόσμο της Μέσης Γης, ο Ροχίριμ ομιλούν δική τους γλώσσα, και ο συγγραφέας την αποδίδει στον αναγνώστη με αρχαϊκά αγγλικά. Στο Παράρτημα ΣΤ΄ του The Lord of the Rings εξηγεί ότι επέλεξε τη λύση αυτή για να φανεί η σχέση της γλώσσας του Ρόχαν με την Κοινή Λαλιά, καθώς και ο αρχαιότερος χαρακτήρας της. Ως εκ τούτου, μεταφρασμένο είναι και το ίδιο το όνομα Théoden. Στο The Peoples of Middle-earth, στο κεφάλαιο «The Appendix on Languages», ο Τόλκιν δίνει τη ροχιρρική μορφή Tûrac και την αποδίδει ως παλιά λέξη για τον βασιλιά. Την ίδια σημασία την έχουμε έτσι σε δύο στρώματα, ήτοι στο ροχιρρικό Tûrac και στο παλαιοαγγλικό þēoden.
Η απάντηση στο ερώτημα αν το Théoden King ισοδυναμεί με ένα «King King» είναι λοιπόν καταφατική, ολίγον τι πιο σύνθετη όμως από ένα απλό λογοπαίγνιο. Μέσα στη μεταφραστική λογική του έργου το όνομα δηλώνει ήδη αυτό που είναι ο φορέας του, και ο τίτλος το επαναλαμβάνει στη γλώσσα του αναγνώστη. Ο Τόλκιν φρόντισε ώστε ο βασιλιάς του Ρόχαν να ονομάζεται, κατά βάσιν, Βασιλιάς…!
Στο ίδιο μεταφραστικό παιχνίδι εντάσσεται και η λέξη hobbit, και ο Θέοντεν πρωταγωνιστεί και σε αυτή την ιστορία. Όταν συναντά τον Μέρι και τον Πίπιν στα ερείπια της πύλης του Άιζενγκαρντ, ρωτά αν πρόκειται για τον λαό που ορισμένοι από τους δικούς του ονομάζουν Holbytlan πληθυντικός του holbytla. Ο Πίπιν τον διορθώνει με το «Hobbits, if you please, lord» (Χόμπιτ, αν επιτρέπετε, άρχοντά μου), και ο βασιλιάς απαντά «Your tongue is strangely changed» (η γλώσσα σας έχει αλλάξει παράξενα), δεχόμενος πάντως ότι το όνομα δεν τους πηγαίνει άσχημα (η μετάφραση δική μας).
[Για να κατανοήσουμε πλήρως την παρατήρηση του βασιλιά, χρειάζεται να ανατρέξουμε στο Παράρτημα ΣΤ΄, όπου ο Τόλκιν σημειώνει ότι η λέξη hobbit είναι δική του επινόηση και ότι στο Σάιρ και στο Μπρι οι χόμπιτ ονομάζονταν, την εποχή της ιστορίας, kuduk. Κατά το ίδιο κείμενο, ο Μέρι κατέγραψε ότι ο βασιλιάς του Ρόχαν χρησιμοποίησε τη λέξη kûd-dûkan, ήτοι «κάτοικος τρύπας», και, καθώς οι χόμπιτ μιλούσαν κάποτε γλώσσα στενά συγγενική με τη γλώσσα των Ροχίριμ, το kuduk ήταν πιθανότατα φθαρμένη μορφή του kûd-dûkan. Ο Τόλκιν απέδωσε το kûd-dûkan με το holbytla, λέξη που συνέθεσε από τα παλαιοαγγλικά hol (τρύπα) και bytla (χτίστης), ενώ το hobbit, όπως γράφει, θα μπορούσε να είναι φθαρμένη μορφή του holbytla, αν η λέξη είχε υπάρξει στην αρχαία γλώσσα των Άγγλων. Κατά συνέπεια, ο Θέοντεν σχολιάζει, μέσα στη μυθοπλασία, την ίδια γλωσσική φθορά που ο Τόλκιν αναπαράγει στα αγγλικά με το ζεύγος holbytla και hobbit.]
Η ετυμολογία αυτή συνετέθη βέβαια εκ των υστέρων, διότι η λέξη είχε γεννηθεί πολλά χρόνια νωρίτερα. Σε επιστολή του προς τον ποιητή W. H. Auden (7 Ιουνίου 1955), ο Τόλκιν θυμάται ότι, διορθώνοντας γραπτά εξετάσεων, έγραψε σε μια λευκή σελίδα τη φράση «In a hole in the ground there lived a hobbit» (Σε μια τρύπα στο έδαφος ζούσε ένα χόμπιτ), και προσθέτει ότι δεν ήξερε τότε ούτε ξέρει ακόμη το γιατί.
Το χόμπιτ της φράσης αυτής είναι ο Μπίλμπο Μπάγκινς, στην πόρτα του οποίου εμφανίζεται, ήδη στο πρώτο κεφάλαιο, ο Γκάνταλφ. Όταν ο μάγος του λέει ότι αναζητά κάποιον να συμμετάσχει σε μια περιπέτεια που ετοιμάζει («I am looking for someone to share in an adventure that I am arranging»)], χρησιμοποιεί μια λέξη που ο Τόλκιν γνώριζε ως φιλόλογος και με τις μεσαιωνικές της σημασιολογικές προεκτάσεις. Η Solopova επισημαίνει ότι η λέξη adventure συνδέεται με τη μεσοαγγλική μορφή aventure, η οποία μπορούσε να δηλώνει τη μοίρα που συναντά κανείς στον δρόμο του, καθώς και ένα επικίνδυνο εγχείρημα, όπως ήταν η ιπποτική αναζήτηση. Ως εκ τούτου, η πρόσκληση του Γκάνταλφ υποδηλώνει ότι ο ήρωας καλείται να ξεκινήσει μια πορεία που θα τον δοκιμάσει, αφήνοντας πίσω του τον ασφαλή και οικείο τόπο του.
Από την άλλη μεριά, ο Μπίλμπο απαντά ότι οι χόμπιτ είναι απλοί, ήσυχοι άνθρωποι, που δεν έχουν ανάγκη από περιπέτειες, και τις χαρακτηρίζει «Nasty disturbing uncomfortable things! Make you late for dinner!» (Δυσάρεστα, ενοχλητικά, άβολα πράγματα! Σε κάνουν να αργείς για το δείπνο!), διαισθανόμενος, με τον κωμικό του τρόπο, τη σημασία του επικίνδυνου εγχειρήματος (η μετάφραση δική μας).] Η έννοια της περιπέτειας στην κοσμοπλασία του Τόλκιν εμπεριέχει πολλές φορές κάτι από κάλεσμα της μοίρας, καθώς η δοκιμασία που έρχεται αλλάζει ριζικά τον ίδιο τον ήρωα.
Όλα αυτά συμβαίνουν ασφαλώς στην αγαπημένη μας Μέση Γη, τη Middle-earth του αγγλικού πρωτοτύπου. Πόσο «Τόλκιν» είναι τελικά η λέξη Middle-earth; Λιγότερο ως λέξη, πολύ περισσότερο ως ιδέα. Ο ίδιος ο Τόλκιν τόνιζε ότι ο όρος δεν ήταν δική του επινόηση. Η ιστορική του γραμμή ξεκινά από το παλαιοαγγλικό middangeard, τον κατοικημένο κόσμο των ανθρώπων, και περνά στη μέση αγγλική μέσα από τύπους όπως midden-erd, middel-erd και τελικά middel-erthe. Η λέξη earth εμφανίζεται σε μεταγενέστερο στάδιο της εξέλιξης του όρου, αντικαθιστώντας το παλαιότερο geard, που σήμαινε περίβολο ή περιφραγμένο χώρο.
Το παλαιοσκανδιναβικό Miðgarðr ανήκει στην ίδια γερμανική γλωσσική οικογένεια και ανάγεται μαζί με το middangeard σε παλαιότερη κοινή κληρονομιά, χωρίς να αποτελεί την πηγή από την οποία «μεταφράστηκε» ο αγγλικός τύπος. Ο Τόλκιν πήρε μια λέξη με ιστορία αιώνων και μια παλιά αντίληψη για τον κατοικημένο ανθρώπινο κόσμο και της έδωσε νέα γεωγραφία, λαούς, χάρτες και Εποχές. Η Middle-earth είναι παλιά ως όνομα, τολκινική στον τρόπο με τον οποίο απέκτησε νέα ιστορία.