Δεν είναι λίγα τα κατάλοιπα που άφησαν οι αρχαίοι ευρωπαϊκοί λαοί στη σύγχρονη κοινωνία και παράδοσή μας. Για παράδειγμα, το κέλτικο Σόουιν (Samhain) που μετατράπηκε στο All Hallows’ Eve και έπειτα στο Halloween, αλλά και οι ίδιες οι ημέρες της εβδομάδας:
Sun Day (ημέρα του Ήλιου), Monday (Moon Day – ημέρα της Σελήνης), Tuesday (Tyr’s Day – ημέρα αφιερωμένη στον θεό Tyr, θεό του πολέμου και της δικαιοσύνης για τους Βόρειους), Wednesday (Wotan’s Day – ημέρα του θεού Wotan/Όντιν, πατέρα των θεών), Thursday (Thor’s Day – ημέρα αφιερωμένη στον θεό Θορ), Friday (Freya’s Day – ημέρα αφιερωμένη στη θεά Φρέγια, θεά της ομορφιάς, του έρωτα και της μαγείας). Τέλος, το Saturday (Σάββατο) αναφέρεται στον θεό Saturn, τον ελληνικό Κρόνο.
Τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες είναι κάτι που εορταζόταν από τα πολύ αρχαία χρόνια σε πολλούς λαούς. Μία από αυτές τις μέρες ήταν το Γιούλ (Yule), ένα έθιμο που γιορταζόταν από τις γερμανικές και σκανδιναβικές φυλές γύρω από το χειμερινό ηλιοστάσιο, στις 21–22 Δεκεμβρίου. Οι αρχαίοι παγανιστές γιόρταζαν την επιστροφή της ημέρας και του φωτός, το τέλος της μακράς νύχτας και την αναγέννηση της φύσης.
Το Yule, η αρχαία γιορτή που έφερνε την ατμόσφαιρα θαλπωρής, φιλανθρωπίας, φαγητού και ζεστασιάς μέσα στον κρύο χειμώνα, «αναστήθηκε» μαζί με τον εορτασμό των Χριστουγέννων στην Ευρώπη. Έλατα, γκι, κισσοί και κλαδιά πεύκου, που συναντάμε ακόμη και σήμερα στις γιορτές, μας θυμίζουν καθαρά τη φυσιολατρική καταγωγή των Χριστουγέννων.
Στο Γιούλ έκαιγαν ένα μεγάλο κούτσουρο για τύχη και προστασία. Στα Χριστούγεννα υπάρχει ακόμη σε κάποιες χώρες η παράδοση του χριστουγεννιάτικου κούτσουρου, καθώς και το συμβολικό τζάκι του Αγίου Βασίλη – της κύριας μορφής των Χριστουγέννων, της οποίας η καταγωγή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και δείχνει πως οι αρχαίες παραδόσεις (Απόκριες, γιορτές της άνοιξης, Αναστενάρια, Σόουιν, Γιούλ κ.λπ.) επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με την παράδοση, η γιορτή του Μεσοχείμωνου διαρκούσε δώδεκα μέρες – ίσως από εκεί να πηγάζει και το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων. Ένα άλλο έθιμο που συναντάται στους Αγγλοσάξονες και τους βορινούς λαούς είναι το Wassailing, όπου οι χωρικοί επισκέπτονταν τους τοπικούς άρχοντες και με χορούς και τραγούδια τούς εύχονταν υγεία και ευημερία στο σπιτικό τους. Ως απάντηση, οι άρχοντες μοίραζαν δώρα και καλούδια.
Δεν γίνεται τέλος να μην αναφερθούμε στον πρωταγωνιστή των Χριστουγέννων, τον Άγιο Βασίλη ή Σάντα Κλάους, και στις παγανιστικές ρίζες του στον θεό Όντιν, καθώς και στα κοινά χαρακτηριστικά τους. Οι Σκανδιναβοί –αλλά και άλλοι γειτονικοί λαοί– πίστευαν ότι την περίοδο του χειμερινού ηλιοστασίου τα πνεύματα περνούσαν στον κόσμο μας. Πίστευαν επίσης πως ο θεός Όντιν οδηγούσε μια πομπή από αυτά στον ουρανό, το «Άγριο Κυνήγι», και πως, κατά τη διάρκειά του, μοίραζε δώρα σε όσους τα άξιζαν.
Ο Όντιν καβαλούσε το άλογο Sleipnir (Σλέιπνιρ), το οποίο είχε οχτώ πόδια. Σε κάποιες παραδόσεις, τα παιδιά άφηναν μπότες γεμάτες άχυρο ή καρότα για τον Σλέιπνιρ, ο Όντιν, ευχαριστημένος για τη φιλοξενία, αντάλλασσε αυτά τα δώρα με μικρά παιχνίδια ή γλυκίσματα. Μπορούμε εύκολα να δούμε πώς το οκτάποδο άλογο μετατράπηκε στους μαγικούς οχτώ ιπτάμενους ταράνδους του Αγίου Βασίλη. Ο ένατος τάρανδος προστέθηκε το 1939 – ο γνωστός σε όλους μας Ρούντολφ, που έγινε διάσημος χάρη στο διήγημα του Ρόμπερτ Λ. Μέι.
Η εικόνα του Όντιν και του Σάντα Κλάους δεν διέφερε ιδιαίτερα πριν κυριαρχήσει εκείνη της Coca-Cola. Ο Όντιν απεικονιζόταν συχνά ως ηλικιωμένος άνδρας με μακριά λευκή γενειάδα και μακρύ μανδύα, που περιπλανιόταν από τόπο σε τόπο ως σοφός ταξιδιώτης. Αυτή η εικόνα μοιάζει εντυπωσιακά με τα πρώτα σχέδια του Σάντα Κλάους τον 19ο αιώνα, όπου ο Σάντα δεν φορούσε κόκκινο κοστούμι αλλά έναν γούνινο μανδύα, θυμίζοντας περισσότερο ένα βόρειο πνεύμα του χειμώνα παρά έναν χριστιανό άγιο.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο Σάντα Κλάους έχει τις ρίζες του στον Άγιο Νικόλαο, τον επίσκοπο των Μύρων, γνωστό για τη γενναιοδωρία και τη φιλευσπλαχνία του. Στην Ορθόδοξη παράδοση, όμως, η αντίστοιχη μορφή των εορτών είναι ο Μέγας Βασίλειος, ένας από τους Τρεις Ιεράρχες, που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη φιλανθρωπία και στη μέριμνα των φτωχών.
Όπως και να ’χει, φαίνεται πως από αρχαιοτάτων χρόνων ο μήνας Δεκέμβριος –ο κρύος και σκοτεινός μήνας του χειμώνα– ήταν για πολλούς λαούς μήνας χαράς, γιορτής, θαλπωρής και ζεστασιάς. Και έτσι συνεχίζει να είναι και σήμερα.
Εύχομαι λοιπόν σε όλους φέτος τα Χριστούγεννα αγάπη, υγεία και ζεστασιά.
Καλές γιορτές, καλά Χριστούγεννα και χαρούμενο Γιούλ!