When Middle-earth Became a Musical Movement
Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’80, οι μουσικές αναφορές στον Tolkien όπως είδαμε και στα προηγούμενα άρθρα παρέμεναν σχετικά σπάνιες. Εμφανίζονταν εδώ κι εκεί, μέσα από το progressive rock, το folk, το heavy metal και ακόμη και τη συμφωνική μουσική, χωρίς όμως να αποτελούν ποτέ ένα ξεχωριστό μουσικό ρεύμα. Κάπου εκεί όμως, κάτι άρχισε να αλλάζει. Η δεκαετία του ’90 δεν έφερε απλώς περισσότερα τραγούδια εμπνευσμένα από τη Μέση-Γη. Για πρώτη φορά, ο κόσμος του J.R.R. Tolkien άρχισε να επηρεάζει την ίδια την ταυτότητα των συγκροτημάτων. Ονόματα, αισθητική, θεματολογία και ολόκληρες μουσικές σκηνές άρχισαν να αντλούν έμπνευση από τα βιβλία του, δημιουργώντας ένα φαινόμενο που ξεπερνούσε πλέον τις μεμονωμένες αναφορές. Σε αυτό το πρώτο μέρος θα επιστρέψουμε στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας, εκεί όπου φυτεύτηκαν οι σπόροι ενός μουσικού κινήματος που λίγα χρόνια αργότερα θα άλλαζε οριστικά τον τρόπο με τον οποίο η Μέση-Γη ακουγόταν μέσα από τη μουσική. Επίσης θεωρώ ότι οι περισσότεροι αναγνώστες εδώ μέσα “μεγάλωσαν” – μαζί τους και εγώ, με τα παρακάτω ακούσματα. Πριν πάμε παρακάτω θέλω να κάνω ένα μικρό disclaimer. Νομίζω ότι στις αρχές του 90 βγήκαν διαμάντια, απ’ όλα τα είδη μουσικής. Μέχρι τώρα μιλούσαμε για εξαιρέσεις. Από εδώ και πέρα, θα μιλήσουμε για ένα ολόκληρο μουσικό κίνημα. Φύγαμε.
1990: Blind Guardian – Tales from the Twilight World
Αν το Battalions of Fear ήταν η πρώτη γνωριμία των Blind Guardian με τον κόσμο του Tolkien, το Tales from the Twilight World ήταν η στιγμή που η σχέση τους άρχισε να αποκτά πραγματικό βάθος. Το εμβληματικό “Lord of the Rings” δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις, ακόμη και σήμερα θεωρείται ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τραγούδια που γράφτηκαν ποτέ εμπνευσμένα από το έργο του Καθηγητή. Ωστόσο, ο δίσκος δεν σταματά εκεί. Μέσα από συνθέσεις όπως το “Lost in the Twilight Hall”, οι Γερμανοί δείχνουν ότι η Μέση-Γη δεν αποτελεί πλέον απλώς μια πηγή έμπνευσης, αλλά ένα αναπόσπαστο κομμάτι της καλλιτεχνικής τους ταυτότητας. Προσωπικά, πάντα ένιωθα ότι αυτός είναι ο δίσκος όπου οι Blind Guardian σταματούν να είναι απλώς ένα εξαιρετικό power metal συγκρότημα και αρχίζουν να γίνονται… οι Blind Guardian που όλοι γνωρίζουμε σήμερα. Το Nightfall in Middle-Earth μπορεί να τους χάρισε την αθανασία, όμως χωρίς το Tales from the Twilight World, δύσκολα θα είχε υπάρξει ποτέ.
Σαν εικαστικός, δεν μπορώ να μην αναφερθώ και στον καταπληκτικό Andreas Marschall, όπου σε αυτό το εξώφυλλο οραματίζεται ένα μυστηριώδες, γοτθικό βασίλειο υψηλής φαντασίας και φολκλόρ. Διαθέτει μια σκιερή φιγούρα με κουκούλα, καθισμένη σε έναν θρόνο σε μια αμυδρή αίθουσα, που περιβάλλεται από περίεργα καλικάντζαρους και μικρά πλάσματα. Δεν θα τολμήσω να πω ότι πρόκειται για τον Morgoth (έρχεται παρακάτω) γιατί το συγκεκριμένο έργο τέχνης αντικατοπτρίζει την επική, περιπετειώδη και σκοτεινή αφήγηση που βρίσκεται στους στίχους του συγκροτήματος, οι οποίοι αντλούν σε μεγάλο βαθμό εκτός από τον J.R.R. Tolkien, και τους Stephen King (The Tommyknockers – παίξτε το live επιτέλους!) και Michael Moorcock.
Trivia: Αν υπάρχει ένα μόνο τραγούδι που θα έβαζα σε κάποιον για να καταλάβει γιατί οι Blind Guardian θεωρούνται το απόλυτο Tolkien συγκρότημα, αυτό θα ήταν το “Lord of the Rings”. Και κάπου εδώ αρχίζει να γίνεται επικίνδυνο… γιατί μετά δύσκολα σταματάς να ακούς ολόκληρη τη δισκογραφία τους. Και μάλιστα την live έκδοση να δει τον πανικό που γίνεται στο κοινό προς το τέλος.
1990: Morgoth (Germany)
Καθώς η νέα δεκαετία ξεκινούσε, η επιρροή του Tolkien άρχισε να γίνεται ορατή με έναν διαφορετικό τρόπο. Δεν εμφανιζόταν πλέον μόνο στους στίχους ή στους τίτλους των τραγουδιών, αλλά ακόμη και στα ίδια τα ονόματα των συγκροτημάτων. Οι Γερμανοί Morgoth είχαν ήδη σχηματιστεί στα τέλη της δεκαετίας του ’80, όμως το 1990, με την κυκλοφορία του The Eternal Fall, έγιναν γνωστοί σε ένα ευρύτερο κοινό. Το όνομά τους δεν ήταν τυχαίο. Δανείστηκε τον Morgoth Bauglir (Δεν ήξερες ότι είχε και επώνυμο;) τον πρώτο και ισχυρότερο Σκοτεινό Άρχοντα του Silmarillion, πολύ πριν ο Sauron γίνει ο απόλυτος εχθρός της Μέσης-Γης. Μπορεί η μουσική τους να μην αφηγείται ιστορίες του Tolkien, όμως η επιλογή του ονόματος αποκαλύπτει πόσο βαθιά είχε αρχίσει να διεισδύει το έργο του ακόμη και στις πιο ακραίες μορφές του metal και αξίζει να μπει στη λίστα εδώ.
Trivia: Μέχρι τότε οι περισσότεροι γνώριζαν τον Sauron. Οι Morgoth μάς θύμισαν ότι πριν από εκείνον υπήρχε ένας ακόμη πιο τρομακτικός Σκοτεινός Άρχοντας. Αν δεν είχες διαβάσει ποτέ το Silmarillion, μάλλον αυτή ήταν η στιγμή που άρχισες να αναρωτιέσαι ποιος ήταν τελικά ο Morgoth. Βασικά όχι. Κλείσε το άρθρο τώρα και διάβασε το Silmarillion. Μετά από πέντε χρόνια, αφού συνέλθεις, συνέχισε να διαβάζεις εδώ.
Πάμε στο 1992 όπου κάπου εδώ τα πράγματα αρχίζουν να σοβαρεύουν. Μέχρι τώρα μιλούσαμε για σποραδικές αναφορές. Από το 1992 και μετά, ο Tolkien δεν εμπνέει απλώς τραγούδια. Αρχίζει να διαμορφώνει ολόκληρα μουσικά κινήματα.
Οι Burzum αποτελούν μια ιδιαίτερη περίπτωση. Το αφιέρωμα αυτό εξετάζει αποκλειστικά τη μουσική επιρροή του Tolkien και όχι τις προσωπικές διαδρομές ή τις μετέπειτα πράξεις των δημιουργών.Το ίδιο το όνομα Burzum προέρχεται από τη Μαύρη Ομιλία της Mordor και σημαίνει σκοτάδι, ενώ εμφανίζεται στη γνωστή επιγραφή του Ενός Δαχτυλιδιού. Παρότι οι στίχοι του ομώνυμου ντεμπούτου δεν αφηγούνται ιστορίες από τη Μέση-Γη, η επιλογή του ονόματος αποκαλύπτει πόσο βαθιά είχε ήδη διεισδύσει η μυθολογία του Tolkien στη φαντασία της ακραίας metal σκηνής. Αν οι Blind Guardian απέδειξαν ότι η Μέση-Γη μπορούσε να τραγουδηθεί, οι Burzum έδειξαν ότι μπορούσε και να… στοιχειώσει τη μουσική. Με το ομώνυμο ντεμπούτο τους, ένα από τα σημαντικότερα άλμπουμ του δεύτερου κύματος του νορβηγικού black metal, η επιρροή του Tolkien πέρασε σε έναν εντελώς διαφορετικό μουσικό κόσμο. Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη έκπληξη των αρχών της δεκαετίας του ’90. Ο ίδιος κόσμος που ενέπνευσε τις μελωδίες των Blind Guardian γινόταν ταυτόχρονα σημείο αναφοράς για ένα από τα πιο σκοτεινά μουσικά κινήματα της εποχής.
Trivia:Δεν είναι το αγαπημένο μου συγκρότημα, ας το ξεκαθαρίσουμε αυτό από τώρα. Ωστόσο, οφείλω να παραδεχτώ ότι οι Burzum απέδειξαν πως η επιρροή του Tolkien έφτανε πολύ πιο μακριά απ’ όσο φανταζόταν κανείς. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα κομμάτι από το άλμπουμ, θα ήταν το “My Journey to the Stars”.
1992: Blind Guardian – Somewhere Far Beyond
Δικό σας…
Καλά ας γράψω εγώ.
Εντάξει… εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Γιατί όταν πιάνω τους Blind Guardian, πάντα φοβάμαι ότι θα γράψω περισσότερα απ’ όσα πρέπει.
Το Somewhere Far Beyond είναι ο δίσκος που με έκανε να καταλάβω γιατί τόσοι άνθρωποι θεωρούν τους Blind Guardian το απόλυτο Tolkien συγκρότημα. Ναι, το “The Bard’s Song – In the Forest” έχει γίνει πλέον θρύλος. Ναι, το “The Bard’s Song – The Hobbit” είναι ένας ακόμη υπέροχος φόρος τιμής στον (αγαπημένο μου) Bilbo. Αλλά για μένα η πραγματική μαγεία αυτού του άλμπουμ βρίσκεται αλλού. Εδώ ακούς ένα συγκρότημα που έχει βρει τη φωνή του. Οι Blind Guardian δεν χρησιμοποιούν πλέον τον Tolkien απλώς ως πηγή έμπνευσης. Ο κόσμος του έχει γίνει μέρος της μουσικής τους, του τρόπου που συνθέτουν και του τρόπου που αφηγούνται ιστορίες. Και όσο περισσότερο ακούω αυτόν τον δίσκο, τόσο περισσότερο νιώθω ότι ακούω την αρχή μιας διαδρομής που έξι χρόνια αργότερα θα κορυφωνόταν με το Nightfall in Middle-Earth. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί θεωρούν το Somewhere Far Beyond το σημείο όπου οι Blind Guardian έπαψαν να είναι απλώς ένα εξαιρετικό power metal συγκρότημα και έγιναν… οι Blind Guardian. Αλλά επειδή έχω να γράψω μια ατελείωτη λίστα ας σταματήσω εδώ γιατί η στήλη θα γίνει Echoes of Blind Guardian.
Trivia: Θα ήταν εύκολο να πω ότι ξεχωρίζω το “The Bard’s Song – In the Forest” το καλύτερο τραγούδι του σύμπαντος, εεε, του συγκροτήματος. Είναι από εκείνες τις σπάνιες συνθέσεις που δεν χρειάζονται ηλεκτρικές κιθάρες για να δημιουργήσουν μαγεία. Και ναι… αν βρεθείς ποτέ σε συναυλία τους, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα το τραγουδήσεις μαζί με εκατοντάδες άλλους. Όμως, όσο περνούν τα χρόνια, επιστρέφω όλο και συχνότερα στο “Journey Through the Dark”. Ίσως γιατί εκεί ακούω το συγκρότημα να πλησιάζει περισσότερο από ποτέ τη Μέση-Γη που είχα φανταστεί διαβάζοντας τον Tolkien.
1992: Gorgoroth (Norway)
Αν χρειαζόταν άλλη μία απόδειξη ότι ο Tolkien είχε αρχίσει να επηρεάζει βαθιά τη νορβηγική black metal σκηνή, αυτή ήρθε το 1992 με την ίδρυση των Gorgoroth. Το συγκρότημα πήρε το όνομά του από το σκοτεινό οροπέδιο της Mordor, εκεί όπου υψώνεται το Barad-dûr και σφυρηλατήθηκε το Ένα Δαχτυλίδι. Σε αντίθεση με τους Blind Guardian, οι Gorgoroth δεν άντλησαν τη θεματολογία τους από τις ιστορίες του Tolkien. Ωστόσο, η επιλογή του ονόματος αποδεικνύει ότι η γεωγραφία και η μυθολογία της Μέσης-Γης είχαν ήδη περάσει στη συλλογική φαντασία μιας ολόκληρης γενιάς μουσικών. Δεν ήταν πια απλώς έμπνευση για τραγούδια είχε γίνει κομμάτι της ίδιας της ταυτότητάς τους. Για αυτό και αξίζει να μπει στο άρθρο.
Trivia: Μέσα σε μία μόνο χρονιά συναντάμε τους Burzum και τους Gorgoroth, δύο από τα σημαντικότερα ονόματα του νορβηγικού black metal, αμφότερα δανεισμένα από τον κόσμο του Tolkien. Δύσκολα μπορεί κανείς να μιλήσει πλέον για σύμπτωση.
1992: Minas Tirith – Tales from the Woods (Demo)
Αν νόμιζες ότι οι αναφορές στον Tolkien περιορίζονταν μόνο στους Blind Guardian και στο black metal, η Δανία είχε άλλη άποψη. Κάπου εδώ αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι κάτι αλλάζει. Ο Tolkien αρχίζει να εμφανίζεται παντού. Το 1992 οι Δανοί Minas Tirith κυκλοφορούν το πρώτο τους demo, Tales from the Woods, επιλέγοντας ως όνομα μία από τις πιο εμβληματικές πόλεις της Gondor. Δεν ξέρω αν η κασέτα αυτή άλλαξε την ιστορία του metal. Ξέρω όμως ότι αποτελεί άλλη μία απόδειξη πως στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ολοένα και περισσότεροι μουσικοί άρχισαν να χτίζουν την ταυτότητά τους πάνω στον κόσμο του Tolkien.
Trivia: Το συγκρότημα αργότερα μετονομάστηκε σε Wuthering Heights, όμως προσωπικά χαίρομαι που το πρώτο του βήμα έμεινε για πάντα συνδεδεμένο με τη Λευκή Πόλη της Gondor.
Το 1992 ήταν επίσης η χρονιά που δύο νεαροί μουσικοί στη Βιέννη άρχισαν να τζαμάρουν, χωρίς να γνωρίζουν ότι λίγα χρόνια αργότερα θα άλλαζαν για πάντα τον ήχο της Μέσης-Γης. Οι Αυστριακοί Summoning βρίσκονταν ακόμη στα πρώτα τους βήματα και τα επίσημα demos θα ακολουθούσαν το 1993. Όμως η ιστορία τους αξίζει κάτι περισσότερο από μια απλή παράγραφο… και θα την αφήσουμε για το επόμενο μέρος. Και κάπου εδώ σταμάτησα να μετράω τραγούδια και άρχισα να μετράω… ονόματα συγκροτημάτων. Και πίστεψέ με, η λίστα μεγαλώνει πολύ γρήγορα από αυτό το σημείο και μετά.