Ήταν ο Αλέξανδρος Τριανταφύλλου.
Και είχε ανταποκριθεί στο κάλεσμα.
Οι ερωτήσεις που ακολουθούν δεν ζητούν απαντήσεις εύκολες. Ζητούν αλήθειες που αντέχουν και τρυπούν το σκοτάδι.
- Αν δεν ήσουν εσύ… αλλά κάποιος που πρωταγωνιστεί στις ιστορίες σου, ποια μορφή θα επέλεγες να φορέσεις και γιατί
Ένας από τους αγαπημένους μου χαρακτήρες είναι ο ανακριτής από τα Κανάλια του Τρόμου. Αδιάφθορος, με όρεξη να κυνηγήσει την αδικία ακόμα κι αν γύρω του όλα διαλύονται. Σίγουρα αυτός αποτελεί μία επιλογή. Είμαι τέτοιος άνθρωπος. Δεν αντέχω την αδικία και την υποκρισία. Θα μιλήσω, ακόμη κι αν αυτό με στιγματίσει. Θα βοηθήσω όπου μπορώ, με όποιον τρόπο μπορώ. Ίσως είναι μία από τις αδυναμίες μου. Άλλος ένας χαρακτήρας που δουλεύω τον τελευταίο χρόνο είναι ο Ανν Μαρί Ντε Σαρλιγιάκ. Δεν τον έχεις δει ακόμη. Βρίσκεται στο πλευρό του πρωταγωνιστή στο επόμενο βιβλίο που ετοιμάζω. Ο Ανν Μαρί, όπως και πολλοί άλλοι από το περιβάλλον του, έρχεται αντιμέτωπος με πολλά ηθικά προβλήματα που απαιτούν δυνατούς λύτες. Γιατί μου αρέσει; Επειδή παντρεύει το καινούριο με το παλιό, είναι πρακτικός άνθρωπος με αρκετή δόση ρομαντισμού της εποχής του 1800, και θα βοηθήσει τον πρωταγωνιστή μου, όταν εκείνος βρεθεί σε μεγάλες διασταυρώσεις της ζωής του.
- Γνωρίζω πως η κοσμοπλασία σου ξεκίνησε να “γεννιέται” μακριά από την πατρίδα σου. Πόσο ρόλο παίζει η απόσταση από τις ρίζες σου στη δημιουργία γενικά, και πόσο μάλλον ενός φανταστικού κόσμου
Όταν ξεκίνησα να δημιουργώ τον χάρτη αυτού του φανταστικού κόσμου – που ακόμη δεν έχω καταλήξει σε ένα όνομα – περνούσα μια αρκετά δύσκολη φάση. Βρισκόμουν σε μία από τις μεγαλύτερες και πιο μοναχικές πόλεις του κόσμου. Λίγους μήνες νωρίτερα έχασα μία πολύ σημαντική δουλειά και ο τρόπος, με τον οποίο συνέβη αυτό, μου έκοψε τα φτερά. Τότε, αποφάσισα να μην ασχοληθώ ξανά με τον χώρο της μουσικής και να μην δημοσιεύσω ξανά κάποια δουλειά μου. Ήταν μια φάση που δεν είχα χρήματα ούτε για το λεωφορείο. Στις δουλειές που έβρισκα, πήγαινα με τα πόδια. Εκείνη την περίοδο λοιπόν, βρήκα μια δουλειά σε μια indie δισκογραφική. Ήταν μια θέση για πρακτικάριους, αλλά εμένα μού έκανε γιατί πλήρωνε το ενοίκιο και τα έξοδα. Βέβαια, η δημιουργικότητά μου καταπιέστηκε γιατί δεν είχε τρόπο να εκφραστεί. Δεν μπορούσα πια να παίξω μουσική, να δείξω την διάθεσή μου με την επιλογή των τραγουδιών. Έτσι, κάπου έπρεπε όλο αυτό να βγει. Ε, βρήκε τον δρόμο για το χαρτί και ξεκίνησα να δημιουργώ αυτόν τον κόσμο, για τον οποίο έμαθες κάποια πράγματα στα Κανάλια του Τρόμου. Η απόσταση από τις ρίζες δεν έπαιξε τόσο μεγάλο ρόλο. Η ψυχολογική μου κατάσταση ήταν δύσκολη και η δημιουργικότητά μου απλώς ήθελε να βγει κάπου. Νομίζω εκεί κάπου θα βρεις τι συνετέλεσε στη δημιουργία όλου αυτού που σιγά σιγά δίνω στους αναγνώστες του Μαύρου Γρύπα.
- Πιστεύεις ότι ο τρόμος είναι επιλογή ή φυσικό αποτέλεσμα όταν μια ιστορία σκάβει βαθιά
Μια ιστορία σε οδηγεί μόνη της εκεί που πρέπει. Η πλοκή, οι χαρακτήρες, τα βαθύτερα μηνύματα που ανακαλύπτεις κατά την συγγραφή, όλα αυτά σε οδηγούν στη μεγάλη αναμέτρηση του πρωταγωνιστή. Για να πετύχει τον σκοπό του (ή να αποτύχει) ο πρωταγωνιστής θα πρέπει να αντιμετωπίσει τους φόβους του, αυτά που τον τρομάζουν και το χέρι που περνάει την ιστορία στο χαρτί έχει την υποχρέωση να δείξει στον αναγνώστη, με γλαφυρότατο τρόπο, το πάθος του πρωταγωνιστή, τον μεγαλύτερο εχθρό του, την απαξίωση, τη μοναξιά, την απομόνωση, την απώλεια, το σκοτάδι που βιώνει, το κακό να τον τραβά. Μόνον όταν μπορέσει να ξεπεράσει τους εσωτερικούς εχθρούς του, θα μπορεί να προχωρήσει στην κάθαρση και να έλθει το σβήσιμο, όπως το λέω εγώ, του βιβλίου. Αν αυτό δεν είναι τρόμος, δεν ξέρω πού αλλού θα τον βρεις.
- Πότε καταλαβαίνεις ότι μια ιστορία δεν σου ανήκει πια, αλλά έχει αρχίσει να ανήκει στον αναγνώστη
Όλες οι αφηγήσεις μου από τον φανταστικό κόσμο που δημιούργησα έχουν να δώσουν κάποια μηνύματα στους αναγνώστες. Από τη στιγμή που βρίσκω αυτά τα μηνύματα και τα ταιριάζω με την εκάστοτε ιστορία, θεωρώ πως αυτή η ιστορία πρέπει να φτάσει στον αναγνώστη, όποιος κι αν είναι αυτός. Όταν δημοσιεύεις έργα που δημιούργησες με κόπο, όταν φτάνουν σε ξένα χέρια, πολλές φορές άγνωστα, άλλες γνωστά, οι άνθρωποι αυτοί βυθίζονται σε αυτό που έγραψες. Αν καταφέρεις να κάνεις τον αναγνώστη να αγαπήσει τον κόσμο, να συμπαθήσει ή να μισήσει χαρακτήρες, να ενστερνιστεί τα βιώματά τους, να παθιαστεί με το μυθιστόρημα, να το συζητάει, τότε πιστεύω ότι αποκτούν ένα κομμάτι της. Φαντάζονται το τέλος, απογοητεύονται ή χαίρονται με την κατάληξη που τους έδωσες, σου στέλνουν μήνυμα. Έχουν κάνει την ιστορία δική τους και εσύ σαν συγγραφέας περνάς στο επίπεδο του λογοτέχνη.
- Υπάρχουν έργα που κρίνονται όχι για αυτό που είναι αλλά για αυτό που κάποιοι φοβούνται ότι συμβολίζουν. Πόσο εύθραυστη είναι τελικά η ελευθερία της έκφρασης μέσα στην τέχνη
Βρισκόμαστε στο 2026, σε μία εποχή όπου η παραμικρή λέξη δύναται να γίνει όπλο οποιουδήποτε, σε μία εποχή υπερπληροφορίας και παραπληροφορίας. Οι άνθρωποι βασίζονται στην επιφανειακή πρώτη εικόνα που θα δουν, στο πρώτο σχόλιο που θα ακούσουν για κάποιον/κάτι και σχηματίζουν άποψη για αυτόν χωρίς να ψάξουν ή χωρίς να έχουν προσωπική γνώση για τον/το σχολιαζόμενο. Αυτό είναι ένα δεδομένο.
Το επόμενο δεδομένο είναι ότι όλα τα έργα κάτι συμβολίζουν, κάποιο μήνυμα κρύβουν, οι δημιουργοί τους κάτι θέλουν να πουν στον κόσμο. Μερικές φορές είναι εμφανές, άλλες θέλει να μελετήσεις καλά το βιβλίο, τον πίνακα, το τραγούδι, το καλλιτέχνημα για να βρεις το νόημα πίσω από την όψη. Παραδείγματα έχουμε πάμπολλα στην ιστορία της τέχνης.
Το τρίτο δεδομένο έχει να κάνει με τα σύμβολα καθεαυτά. Σύμβολα υπάρχουν παντού γύρω μας. Λογότυπα, σημαίες, οικόσημα, συνθήματα, πρόσωπα, γεγονότα, οι άνθρωποι μετατρέπουν σε σύμβολο το καθετί. Παράδειγμα; Ο κεραυνός του Δία συμβολίζει τον πατέρα των Θεών στο Δωδεκάθεο, την απόλυτη ισχύ επί ουρανού και γης. Η θυσία του Λεωνίδα και των συμπολεμιστών του συμβολίζει τον ηρωισμό, τον πατριωτισμό και την θυσία για την πατρίδα. Ο Σταυρός, η θανατική ποινή που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι για αιώνες, αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως η υπέρτατη θυσία του Χριστού για την ανθρωπότητα. Όταν κάποιος βλέπει μια Ημισέληνο, αυτό που του έρχεται πρώτο στο μυαλό είναι το Κοράνι και το Ισλάμ. Η σβάστικα, ιερό σύμβολο του ινδουισμού, του βουδισμού και του Ζαϊνισμού, αλλά και σύμβολο που συναντάμε σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς, σήμερα αποτελεί έμβλημα της ναζιστικής Γερμανίας. Αν συνεχίσουμε, θα βρούμε αμέτρητα σύμβολα στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Αφού ξεκαθαρίσαμε αυτά τα τρία βασικά δεδομένα, ας επικεντρωθούμε στην ερώτηση. Πόσο εύθραυστη είναι η ελευθερία έκφρασης μέσα στην τέχνη. Με μία λέξη, πολύ. Με δύο, πάρα πολύ. Γιατί; Επειδή οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν όρια, όταν αυτοί δεν επηρεάζονται και παρασύρονται από τον φανατισμό και την οχλοκρατία. Όταν κάποιος θέλει να περάσει ένα μήνυμα μέσα από το έργο του – πολιτικό, πολιτισμικό, κοινωνικό, οτιδήποτε μήνυμα κι αν είναι αυτό – είναι αναπόφευκτο ότι θα δεχτεί κριτική. Το θέμα είναι αυτή η κριτική να παραμείνει κριτική, αντικειμενική 50% και υποκειμενική 50% και το μήνυμα που υπάρχει μέσα στο έργο να μην γίνει όπλο για λογοκρισία του καλλιτέχνη.
Σε μια ιδανική κοινωνία, οι άνθρωποι έχουν διαβάσει έργα της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, της αναγέννησης και τους διαφωτισμού και υπερασπίζονται την ελευθερία της έκφρασης, στο βωμό της οποίας έχει χυθεί πολύ αίμα. Αυτή ήταν η βασική ιδέα της αθηναϊκής δημοκρατίας, αυτή την ιδέα βρίσκουμε σε έργα του 18ου αιώνα. Πολύ πριν εμφανιστεί η έννοια «ανθρώπινα δικαιώματα» (Αμερικανική Επανάσταση, Γαλλική Επανάσταση), ο Βολταίρος υπερασπίστηκε την ελευθερία του λόγου και της έκφρασης των ιδεών, ακόμα κι αν ο ίδιος διαφωνούσε με αυτές. Ο Μοντεσκιέ θεωρεί ότι ελευθερία είναι να πράττει κανείς όσα του επιτρέπουν οι νόμοι. Λέει επίσης ότι αν κάποιος έκανε όσα απαγορεύουν οι νόμοι, τότε δεν θα είχε ελευθερία, καθώς το ίδιο θα μπορούσαν να κάνουν και οι υπόλοιποι. Ο χάρτης ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατοχυρώνει όλες αυτές τις ιδέες. Ένας καλλιτέχνης/συγγραφέας/δημιουργός δεν θα έπρεπε να φοβάται να εκφράσει μια ιδέα, να περάσει ένα μήνυμα, να παρουσιάσει ένα σύμβολο με το έργο του.
- Μπορεί η τέχνη να υπάρξει πραγματικά έξω από την πολιτική ή κάθε αφήγηση κουβαλά αναπόφευκτα μια θέση
Ναι, μπορεί η τέχνη να υπάρξει έξω από την πολιτική. Δεν βρίσκουμε μόνον πολιτικά μηνύματα στις αφηγήσεις και στους πίνακες. Πολλοί καλλιτέχνες, ποιητές και συγγραφείς προβληματίστηκαν – και προβληματίζονται – με άλλα θέματα. Τα πιο συχνά θέματα που απασχολούν έναν καλλιτέχνη έχουν να κάνουν με την ύπαρξη του ανθρώπου, την εξέλιξη, την ζωή και τον θάνατο, τον έρωτα και την αγάπη και την κοσμική ζωή – δηλαδή την πολιτική, την κοινωνία, τον πολιτισμό. Τις περισσότερες φορές, όμως, βλέπουμε έργα να συνδυάζουν τις θεματικές για να παρουσιάσουν την σύγχρονη ζωή, τα προβλήματα της εκάστοτε καθημερινότητας και την οπτική γωνία του καλλιτέχνη σε όλα αυτά. Ως τα πιο τρανά παραδείγματα θα δώσω τις Όρνιθες και την Ειρήνη του Αριστοφάνη, την Ιφηγένεια εν Ταύροις του Ευριπίδη, την Αντιγόνη του Σοφοκλή, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου. Όλα αυτά τα έργα έχουν τις ρίζες τους στην καθημερινή ζωή των δημιουργών τους. Κρίνουν, σατιρίζουν και διδάσκουν. Όλα έχουν πολιτική, θρησκευτική και κοινωνική χροιά. Οι καλλιτέχνες ζουν μέσα στην κοινωνία, εμπνέονται από αυτήν και μέσα από τα έργα τους μεταφέρουν τα δικά τους μηνύματα στον κόσμο.
- Έχεις νιώσει ποτέ ότι η υπεράσπιση μιας ιδέας κοστίζει περισσότερο από τη σιωπή. Και αν ναι άξιζε
Ναι. Η υπεράσπιση της ιδέας πάντα κοστίζει περισσότερο από τη σιωπή. Αν αξίζει; Το ένα αξίζει πάντα περισσότερο από το μηδέν. Όταν φοβάσαι να υπερασπιστείς την ιδέα σου, όταν πιστεύεις ότι σού κοστίζει, σε στιγματίζει στους γύρω, τότε κάτι πάει λάθος με το περιβάλλον σου, όχι με εσένα. Μεγαλώσαμε με τα βιβλία των αρχαίων και της ιστορίας να μας λένε για τον διάλογο, για την υπεράσπιση της ιδέας της ελευθερίας. Όταν σκέφτεσαι πως αν υπερασπιστείς μια ιδέα, μία φράση, έναν άνθρωπο, θα σου κοστίσει και ίσως θα ήταν καλύτερα να σιωπήσεις, τότε έχουμε αποτύχει σαν κοινωνία. Ο Βολταίρος, ένας από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους του 18ου αιώνα, υπερασπίστηκε την ελευθερία της έκφρασης σε μία εποχή όπου κινδύνευες να χάσεις τη ζωή σου μόνο και μόνο αν άνοιγες το στόμα σου. Η δύναμη της ελευθερίας κρύβεται στο πόσο εύκολα θα υπερασπιστείς το δικαίωμα του άλλου να εκφράζεται, ακόμη κι αν διαφωνείς με όσα λέει. - Ως εμπνευστής του Fantasy Guild Festival, τι είναι πιο δύσκολο. Να χτίσεις μια κοινότητα ή να τη διατηρήσεις ζωντανή χωρίς να χάσει την ψυχή της
Το Fantasy Guild δεν είναι απλά ένα ακόμα φεστιβάλ. Για εμένα, που παραμένω αρκετά ρομαντικός και ιδεολόγος, είναι ένας χώρος όπου καλλιτέχνες, δημιουργοί και κοινό συναντιούνται. Μέσα από τις ομιλίες και τα εργαστήρια το κοινό παίρνει μια ιδέα για την διαδικασία της δημιουργίας, ο δημιουργός συναντάει άλλους δημιουργούς, μαθαίνει νέες τεχνικές και δείχνει την δουλειά του και μεταξύ τους, κοινό και δημιουργοί, γνωρίζονται. Το Fantasy Guild σαν ιδέα στηρίζει την κοινότητα των δημιουργών και κρατάει τον χώρο ανοιχτό, με ίσες ευκαιρίες για όλους τους ανεξάρτητους γραφίστες, συγγραφείς, ζωγράφους, καλλιτέχνες, game masters και όλους όσους απαρτίζουν το φανταστικό. Αυτοί είναι η ψυχή της διοργάνωσης. Θέλουμε να διατηρήσουμε το συνέδριο καθαρό, επαγγελματικό και ζωντανό, κάτι που σήμερα είναι πολύ δύσκολο. Οι λόγοι πολλοί πίσω από τις δυσκολίες πολλοί. Πιστεύω πως η μεγαλύτερη δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι κάποιες ομάδες, κοινωνικές, θρησκευτικές και πολιτικές, πιστεύουν πως ο καλλιτεχνικός χώρος, και δη ο χώρος του φανταστικού, τους ανήκει. Αυτό είναι λάθος. Η φαντασία ανήκει σε όλους και όλες. Χωρίς φαντασία, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε στο αύριο. Δεν μπορείς να περιορίσεις το φανταστικό σε μία ομάδα επειδή είθισται να το εξισώνουν με μια πολιτική ιδέα ή ομάδα. Το ίδιο ισχύει και για τα αθλήματα, για την παιδεία, για την ψυχαγωγία και πάει λέγοντας. Όλοι έχουν δικαίωμα σε όλα, μέσα στα νομικά όρια, και αυτό θα συνεχίσω να το υπερασπίζομαι.
- Ως εκδότης της Black Griffin Books, ποιο είναι το όριο ανάμεσα στο ρίσκο και στην ευθύνη απέναντι στον λόγο που εκδίδεις
Ο εκδοτικός οίκος Black Griffin Books δημιουργήθηκε με σκοπό να αποτελέσει καταφύγιο για κάθε ποιοτικό συγγραφέα φαντασίας που δεν βρίσκει ένα σπίτι για τα έργα του στην Ελλάδα του 21ου αιώνα. Είμαι κι εγώ συγγραφέας. Έργα μου βιάστηκαν από εκδότες, άλλοι προσπάθησαν να με δέσουν με συμβόλαια όπου πληρώναν δικαιώματα μετά το 500 αντίτυπο πώλησης, άλλοι ζητούσαν €1,200 και €1,500, λέγοντας ότι αυτό είναι το 30% του κόστους της έκδοσης.
Σαν Black Griffin Books, αναλαμβάνω την παραδοσιακή έκδοση βιβλίων με ιστορίες συγγραφέων, στους οποίους πιστεύω. Λαμβάνω υπ’ όψιν τεχνικές, πλοκές, χαρακτήρες, μηνύματα, λογοτεχνικό είδος, αλλά και το ποιόν του ίδιου του ανθρώπου που θέλει να συνεργαστεί με εμένα και τους συνεργάτες μου. Η επιλογή των έργων και των συγγραφέων γίνεται με πολύ αυστηρά κριτήρια. Θέλουμε να συνδέσουμε το λογότυπου του Μαύρου Γρύπα με την ποιότητα, θέλουμε τον Έλληνας αναγνώστη να πιστέψει ξανά στην εγχώρια λογοτεχνία. Στόχος μας είναι να ανεβάσουμε τον πήχη ψηλά και να συνδράμουμε στην μείωση του φαινόμενου εκπόρνευσης της έκδοσης, το οποίο δυστυχώς κυριαρχεί στην αγορά. Με απλά λόγια, ο Μαύρος Γρύπας βάζει το λογότυπό του σε ποιοτικά λογοτεχνικά έργα που εκδίδει με δικά του έξοδα εξ’ ολοκλήρου γιατί απλά πιστεύει ότι αυτά έχουν να προσφέρουν στον αναγνώστη και στην ελληνική βιβλιογραφία.
- Αν οι ιστορίες είναι φύλακες μνήμης, ποια μνήμη φοβάσαι περισσότερο να αγγίξεις ως δημιουργός
Υπάρχουν ορισμένες αναμνήσεις που φοβάμαι να τις αγγίξω. Δεν είναι λίγες, αλλά ούτε και αμέτρητες. Είναι αρκετές, είναι προσωπικές και είναι γεμάτες γιατί. Πιστεύω πως αν καταφέρω να τις περάσω με τον δικό μου τρόπο σε κάποιες από τις αφηγήσεις μου, τόσο η διαδικασία, όσο και το αποτέλεσμα θα μου φέρουν μία λύτρωση. Οι αναμνήσεις του παρελθόντος αποτελούν μέρος της ύπαρξης του κάθε ανθρώπου. Είναι οι επιλογές που τον έφεραν στο παρόν. Κάποιες πονάνε και πικρίζουν την ψυχή μας, άλλες αφήνουν μια γλυκιά νοσταλγία και δάκρυα συγκίνησης. Νομίζω θα συμφωνήσεις πως οι μνήμες που φοβόμαστε περισσότερο είναι αυτές όπου σφάλαμε και αυτές όπου ένα μεγάλο «αν» φωνάζει μέσα μας. Τις φοβόμαστε γιατί αποτελούν εκείνες τις επιλογές που μας στέρησαν κάτι στο παρελθόν, ένα αντικείμενο, ένα άτομο, έναν στόχο, κάτι που το θέλαμε πολύ. Σαν δημιουργός γιατί τις φοβάσαι, θα με ρωτήσεις και θα σου απαντήσω. Δεν φοβάμαι να τις αγγίξω και να τις βάλω στο χαρτί. Φοβάμαι πως αν το κάνω, θα δώσω κομμάτια του παρελθόντος μου που κρύβονται σε κάποιο σκονισμένο ντουλάπι, κλειδωμένο με αλυσίδες. Δεν ξέρω αν είμαι έτοιμος για αυτό.
Η νύχτα έκλεισε πάνω μας χωρίς προειδοποίηση. Το νερό αναστέναξε. Ο Αλέξανδρος έκανε ένα βήμα πίσω. Η μάσκα γλίστρησε από το πρόσωπό του και πριν αγγίξει το κανάλι, το σώμα του λύγισε και ξανάγινε φτερά.
Ο γρύπας πέταξε ψηλά και χάθηκε μέσα στην ομίχλη.
Στους παλιούς μύθους, ο γρύπας δεν φυλά μόνο θησαυρούς. Φυλά σύνορα. Ανάμεσα στο επιτρεπτό και στο επικίνδυνο. Ανάμεσα στη σιωπή και στον λόγο.
Και εκεί, στα κανάλια του τρόμου, κατάλαβα πως η μεγαλύτερη μαγεία δεν είναι η μεταμόρφωση.
Είναι το θάρρος να παραμένεις όρθιος και να υπερασπιστείς τις επιλογές σου όταν σου ζητούν να σωπάσεις.